logo

Dende 1973 estudiando, divulgando e defendendo o patrimonio natural galego

sghn@sghn.org

Buscador en www.sghn.org
SGHN Xeral As Mariñas Ferrol Ourense Pontevedra Museo Astronomía
En www.sghn.org
 
line decor
  INICIO
line decor

 

 

 

 

 



 
 

 

Guía de actuacións nunha zona queimada

Guía de actuaciones en una zona quemada

Guia de actuações numa zona queimada

SGHN está a recibir múltiples consultas sobre pautas de actuación nas zonas queimadas durante a última vaga de lumes.

Para que as recomendacións de SGHN cheguen a todos os interesados e simplificar a xestión das consultas, iremos publicando as respostas a través deste medio.

Antes de nada, o primeiro que hai que ter sempre presente son os obxectivos das actuacións de emerxencia post-incendio:

  • Frear a degradación do solo e reducir as perdas de solo e cinzas por erosión.
  • Favorecer á rápida recuperación das áreas queimadas.
  • Evitar os danos indirectos dos lumes sobre as zonas non queimadas, nomeadamente os cursos e masas de auga.
  • Non afectar ás zonas periféricas non queimadas, que actuarán de reservorio para a biodiversidade dende onde se producirá a recolonización das zonas queimadas pola flora e a fauna.

O primeiro é obter os permisos necesarios

  • En espazos naturais protexidos (Parques Naturais, Rede Natura 2000, etc), sexan terreos privados ou públicos, nunca intervir sen consultalo antes coa Consellería de Medio Ambiente.
  • En terros privados (máis do 90% dos montes galegos) solicitar previamente o permiso do(s) propietario(s), sexan particulares ou comunidades veciñais de montes en man común.
  • En terreos públicos ou privados conveniados ou consorciados coa administración, solicitar previamente o permiso da administración que o xestione (Consellería de Medio Rural, Concellos,...).

O segundo é planificar o traballo

Avaliar a situación do terreo queimado

É imprescindible avaliar a situación do terreo para decidir se é preciso ou non intervir, e priorizar as zonas de actuación. Incluso nun mesmo lume normalmente os danos na vexetación e nos solos son moi variables. Coma mostra recoméndase ollar este video no que se ven, nun radio de 100-150 m, exemplos de severidade do lume sobre o solo e a vexetación moi diferentes.

Priorizar as zonas de intervención

  • As zonas con árbores que sufriron lume de copas que consumiu completamente as follas/acículas e, especialmente, as zonas de mato en que a vexetación se calcinou totalmente (ou case) son zonas de intervención prioritaria.
  • A prioridade é maior nas zonas en que o lume afectou máis intensamente ao solo: non queda (ou case) capa de follasca chamuscada sobre o solo, as cinzas son branco-grisáceas en lugar de negras e o solo cambiou de cor ata máis dun par de centímetros de profundidade.
  • A prioridade é maior en zonas de pendente e/ou próximas a ríos/regatos ou captacións de auga para abastecemento.
  • NON é necesario nin conveniente intervir nas zonas chairas ou de pouca pendente, onde a severidade do lume foi baixa, con árbores ou arbustos nas que as copas están chamuscadas pero non se consumiron pois as follas protexerán de xeito natural o solo contra a choiva mentres se manteñen na árbore e tamén cando caian nos próximos días/semanas pois proporcionarán unha capa de follasca que cubrirá o solo. Nestas zonas é preferible deixar que actúe a rexeneración natural.

Seleccionar a actuación máis axeitada

Nas zonas de risco grave de erosión (alta severidade do lume e forte pendente), pode ser recomendable adoptar medidas de protección do solo, entre as que as máis eficaces son as seguintes:

  • Sementeira de vexetación axeitada:
    • NON ten sentido sementar ou plantar árbores nestes momentos, pois NON serán capaces de facer unha cuberta vexetal protectora do solo antes das choivas invernais. Pisotear o solo queimado e facer buratos para sementar landras ou castañas agora mesmo é contraproducente.
    • A vexetación ideal son as plantas herbáceas pois medran rápido xerando un “paraugas” protector do solo e un entramado denso de raíces que axudan a reter o solo e as cinzas. Pero é imprescindible ter en conta o seguinte:
      • Para restaurar os solos queimados o ideal é empregar sementes de especies silvestres autóctonas, pero pode resultar moi dificil ou imposible conseguilas.
      • Como alternativa pódense empregar sementes de cereais (centeo, trigo de inverno), a ser posible de procedencia local, canto máis perto mellor para non contribuir a espallar especies non desexadas.
      • Desaconséllase o emprego de sementes comerciais de especies pratenses (como as empregadas nos prados e pasteiros artificiais) e doutras especies de procedencia descoñecida pois a miudo conteñen mesturadas sementes de especies exóticas invasoras.
  • Crear un “alfombrado” con palla ou viruta de madeira. No caso da palla unha dose eficiente é duns 200 gramos por metro cadrado (non fai falla máis) e, como normalmente contén algunhas sementes, o recomendable é empregar palla de procedencia o máis próxima posible (por exemplo dun veciño que a colleitou), para evitar así o risco de introdución de especies non desexadas, mesmo exóticas invasoras. Se a palla dispoñible non é suficiente, pódese aplicar en faixas alternas ao longo das curvas de nivel.

Pautas de intervención

  • Para calquer tipo de intervención recoméndase evitar, ou reducir ao mínimo absolutamente imprescindible, o pisoteo de xente e o tránsito ou operación de maquinaria pesada na superficie queimada. Na medida do posible, circular sempre por camiños, pistas e cortalumes. Non arar, "rippear", subsolar (e moito menos pola liña de pendente) ou aterrazar o terreo.
  • Non fertilizar nin encalar, pois as cinzas teñen suficientes nutrientes e xa incrementaron o pH do chan.
  • Non cortar as árbores e arbustos que poidan rebrotar e, na medida do posible, demorar a talla das árbores madeirables que non poidan rebrotar. Cos piñeiros queimados hai o risco de que lles afecten pragas que deprecian a madeira e que poderían esténderse ás árbores sas, pero os expertos no tema indican que a súa curta podería retrasarse ata uns 3-4 meses sen problemas. Posto que se dispón de 3-4 meses, sería recomendable que nunca se tallen ladeiras enteiras con pendente senón que se tallen faixas alternas ao longo das curvas de nivel, que se adopten medidas para recuperar os chans nesas faixas e cando comece a recuperarse a vexetación herbácea nelas aos 3-4 meses se tallen as faixas restantes, nas que logo se adoptarán as medidas para recuperar os solos.
  • Nas faixas de arboredo madeirable que se tallen, deberíanse conservar as gaias e os restos de curta sobre o terreo facendo faixas con eles polas curvas de nivel para que protexan ao chan da escorrentía e erosión.
  • Nas zonas de arbolado non madeirable, poderíanse tallar algunhas árbores alternas e deitalas sobre o chan polas curvas de nivel, apoiados contra as árbores que non se corten (ou contra rochas), de tal xeito que non roden pola pendente. Así farán de pequenas terrazas "naturais" que freen a escorrentía e a erosión; algo similar poderíase facer na zonas de mato de gran porte que se queimaron.

Pautas de actuación coa fauna

Qué fago se atopo un animal ferido ou aparentemente indefenso?

No caso de localizar algún animal silvestre ferido o mellor é comunicalo a un dos centros de recuperación de fauna e seguir as súas indicacións. Lembra que un animal silvestre pode ser potencialmente perigoso, sobre todo se está ferido, ten crías perto ou se sinte “acorralado” pola xente, por moi boa intención que teñan os que queiran axudalo.

  • A Coruña: CRFS de Santa Cruz de Oleiros. Lugar: Santa Cruz de Liáns (Oleiros). Teléfonos: 881960405 - 686597745.
  • Lugo: CRFS de O Veral (Lugo). Lugar: Estrada de Friol s/n (Lugo). Teléfonos: 982828441 - 649 668922 - 649 668923.
  • Ourense: CRFS Alto de O Rodicio : Lugar: Alto do Rodicio (Maceda). Teléfonos: 988 302051 - 628 358652.
  • Pontevedra: CRFS de Cotorredondo. Lugar: Lago de Castiñeiras s/n. ( Vilaboa). Teléfonos: 986 680390 - 606 656017.

No caso de atopar algún animal doméstico ferido o mellor sería avisar aos veciños das casas ou do pobo máis cercano para atopar ao seu propietario. Como alternativa poderíase avisar aos centros de recuperación de fauna, a protección civil ou a policía municipal. Lembra sempre que mesmo un animal de compañía xeralmente moi cariñoso pódese comportar dun xeito agresivo cando está enfermo, ferido ou se sinte acorralado.

Debo levar comida ó monte para os animais?

Lamentablemente a meirande parte dos animais morreron. Só sobreviviron as aves e mamíferos grandes que puideron fuxir voando ou correndo se non estaban perto do lume. Non o entendemos como necesario. Pregúntanos se levar pan é prexudicial, consideramos que non. O aproveitarán sobre todo córvidos.

Outras recomendacións

Como desplazarnos polo monte?

Desaconsellamos ir ó monte salvo para accións concretas e organizadas. Usar sempre os sendeiros, xa que pisar fóra dos camiños favorece a erosión.

Boas intencións e bos resultados

LEMBRA SEMPRE: Unha boa intención non ten por qué dar bos resultados, eso sí, precisamos a boa intención e as ganas de todos para obligar as administracións a que cumplan o seu papel, o traballo para o que os temos elexido e para o que lles pagamos todos os días. Por eso recomendamos encarecidamente que insistades en chamar á:

solicitando a organización de actividades de voluntariado dirixidas e organizadas, e ofrecéndovos como voluntarios. A maiores e moi importante, hai que seguir a apoiar as economías locais para suavizar as perdas que inevitablemente van ter.

E un último consello, as zonas verdes que permanecen van ser o refuxio e alimento da fauna que sobrevivíu e da propia do lugar, polo tanto é moi importante non detraer o alimento que van precisar (por exemplo, castañas, landras, froitos varios, …) pois supoñen a súa posibilidade de supervivencia e a súa futura reproducción.

Moitas gracias polo voso interese e ganas, entre todos debemos intentar reverter esta situación.

 

Incendios forestais: 2º Comunicado de SGHN

Santiago, 16-10-2017

Se unha imaxe vale máis que mil palabras, véxase a portada da publicación de SGHN do ano 1983, “visionaria” do problema e das súas consecuencias.

SGHN diante da proliferación de recetas para axudar a paliar a lamentable situación na que quedan os montes despois desta vaga de incendios, manifesta o seguinte:

  • Desaconsellamos fortemente o emprego indiscriminado de sementes para cubrir as zonas queimadas.
  • É difícil, cando non imposible, atopar sementes autóctonas garantidas tanto na súa orixe (do mesmo lugar de onde se vai sementar) como que se correspondan realmente a especies autóctonas.
  • Na meirande parte dos casos non se sabe realmente o que se vai botar e os posibles efectos perniciosos que no futuro poidan ter: especies vexetais exóticas invasoras.
  • En moitos sitios non se debería pisar tralos incendios, pois acelera o proceso de erosión coas choivas e a compactación do solo.
  • Desaconsellamos enerxicamente o emprego de especies pratenses (as usadas para os campos de herba, pradarías artificiais, etc) pois son en moitos casos especies alóctonas, algunhas delas de carácter invasor (que logo reducirán a posibilidade de asentarse as especies autóctonas).
  • O emprego inaxeitado de sementes é unha preocupación grave en EEUU. En moitos estados esíxese que as sementes estean certificadas de estar libres de especies alóctonas e invasoras.
  • Un mal menor sería empregar cereais, pero deberían ser estériles para que unha vez completado o seu proceso non deixaran pegada.
  • Unha boa intención non ten por qué dar bos resultados.


 

Comunicado de SGHN sobre a dramática vaga de lumes en Galicia

Santiago, 16-10-2017

Aínda que SGHN non é partidaria das manifestacións en quente e mesmo podemos dubidar de se é o mellor momento, desde SGHN apoiamos as concentracións convocadas en diversas cidades e vilas polo Comité de Defensa do Monte Galego entendendo que diante deste problema debemos estar todos xuntos, incluíndo aos nosos representantes. Aínda que é posible que a mensaxe e o comunicado que se lea nestes actos non sexa totalmente coincidente có que SGHN ten manifestado nos últimos 36 anos, consideramos que a nosa presencia é importante como apoio a esa voz que debe de chegar a quen ten responsabilidades para abordar xa dunha vez este problema dun xeito novo. A postura e pensamento de SGHN sobre os lumes lévase reiterando desde o ano 1981 e, resumidamente, é a que segue:

  • De sempre, máis do 90% dos incendios forestais en Galicia son provocados, causados pola man de homes e mulleres de Galicia e por moi diversos motivos.
  • Non é un problema de cór política, na eliminación desta lacra téñense que implicar todos os partidos políticos a unha, e todas as Consellerías do Goberno correspondente, e por suposto toda a cidadanía de Galicia.

E a continuación unha escolma do que SGHN ven reiterando desde hai 36 anos, e que lamentablemente segue a estar vixente e de candente actualidade:

  • “Os lumes non teñen unha única causa (e moito menos a do “terrorismo” ou a dos “enemigos de Galicia”) senón moitas, orixinadas na mesma poboación galega, tanto do campo coma da cidade” (1983).
  • “A sorprendente pasividade coa que a sociedade galega contempla este fenómeno, tan só pode deberse a ignorancia do que realmente está a suceder e das súas consecuencias previsibles” (1985).
  • Ao longo dos anos resulta evidente que as "solucións" postas en práctica foron inútiles e séguese a facer exclusivamente o mesmo de sempre, incrementar orzamentos en extinción para, conter a hemorraxia - con maior ou menor éxito segundo a climatoloxía - máis non cauterizar definitivamente a ferida.  Dende SGHN solicitamos un cambio urxente nos modos de actuación buscando novos camiños e aplicación doutros métodos que poidan acadar resultados positivos.
  • S.G.H.N. considera que para avanzar no tratamento da problemática incendiaria precísanse, entre outras, as seguintes actuacións (1990, 2006, 2011, 2012, ....):
    • Recoñecer a exclusiva autoría dos galegos na traxedia, única explicación ata a data baseada en feitos probados.
    • Divulgar toda a información oficial sobre número de incendios, autoría e superficies queimadas, por ano e concello, para que a cidadanía coñeza a magnitude do problema.
    • Ordenar racionalmente o territorio e evitar as intervencións ambientalmente «duras» e ineficaces: o problema non se resolverá eliminando o mato, ou abrindo pistas e cortalumes, pois xa é difícil, senón imposible, atopar un só kilómetro cuadrado de Galicia sen unha ou varias pistas, estradas ou cortalumes.
  • Tamén é preciso aprender da historia: «Sempre que o propietario non teña interese en que haxa árbores na súa facenda, non bastará toda a vixilancia do Goberno para vixilalo» (Barba y Roca, 1789). Hai que aprender a lección e investir máis en sensibilización ambiental e prevención social que en extinción, para desmontar a «economía do lume» creada ó longo dos últimos 27 anos en torno á extinción dos incendios en Galicia.

Como indicaba SGHN hai apenas 10 días noutro comunicado de prensa "Levamos uns días de outubro cos lumes absolutamente desbocados no noso rural, abandonado polos nosos gobernantes, o máis avellentado e queimado de Europa". Dende dito comunicado os danos ambientais non deixaron de crecer e, desgraciadamente, catro víctimas mortais engrosaron a lista de falecidos por causa dos lumes en Galicia (unha trintena nos últimos coarenta anos).

Din que unha imaxe vale máis que mil palabras, velaquí dúas imaxes coas que tentamos abrir os ollos da cidadanía e dos gobernantes actuais e futuros. De toda a Europa Atlántica, Galicia e o centro-norte de Portugal son as únicas rexións nas que os lumes forestais son un grave problema ambiental; son tamén as únicas rexións que están a sufrir unha gravísima crise demográfica. Casualidade ou causalidade?

Qué resultado obteríamos se, en lugar de en extinción, investisemos cada ano máis de 170 millóns de euros, en prevención, sensibilización e no DESENVOLVEMENTO SOCIAL E AMBIENTALMENTE SOSTIBLE DO MEDIO RURAL?

Superficie queimada por cuadrícula de 25x25 km no periodo 2002-12, segundo datos recompilados polo "European Forest Fire Information System", publicado en:
Borrelli P, Panagos P, Langhammer J, Apostol B, Schütt B (2016) Assessment of the cover changes and the soil loss potential in European forestland: First approach to derive indicators to capture the ecological impacts on soil-related forest ecosystems. Ecological Indicators 60:1208-1220

(http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1470160X1500494X)

Evolución anual de poboación por "unidades administrativas locais" no periodo 2001-11 en Europa, segundo datos recompilados polo "Bundesinstitut für Bau-, Stadt- und Raumforschung" alemán, dispoñibles en http://www.bbsr.bund.de. A escala vai dende -2% anual ou menos (azul escuro) ata +2% anual ou máis (vermello escuro).

 

Estado do espazos naturais e a biodiversidade en Galicia.
1. Espazos protexidos: superficie, xestión e apoio ás comunidades locais

Santiago de Compostela, 11-10-2017

Dende a súa fundación como Grupo Ornitolóxico Galego hai xa 44 anos e a súa transformación en Sociedade Galega de Historia Natural 4 anos despois, SGHN mantén unha actividade ininterrumpida a prol do estudio, divulgación e conservación do patrimonio natural galego. Con esta longa experiencia, e conforme aos obxectivos e metas para 2020 establecidos pola Estratexia de Biodiversidade da Unión Europea, faise a presente análise do “Estado da natureza” en Galicia”, que se estrutura en tres capítulos:

  1. Espazos protexidos: superficie, xestión e apoio ás comunidades locais.
  2. Espazos protexidos: Uso público.
  3. Biodiversidade: especies ameazadas e especies invasoras.

1.1. Superficie de áreas protexidas

Galicia segue a ocupar o vagón de cola a nivel do Estado Español e da Unión Europea en relación coa superficie designada como área natural protexida: tan só un 11,2 % da superficie continental, cifra moi afastada do valor de referencia do 18,0 % establecido no Convenio da Diversidade Biolóxica (Metas de Aichi), máxime ao comprobar a exigua protección ambiental que posúen as augas mariñas de competencia autonómica. En 2004 a Unión Europea considerou que a proposta de Rede Natura 2000 no territorio galego era deficiente, indicando a necesidade de mellorar a representación dentro da Rede de determinados tipos de hábitats de interese comunitario. Seguindo este mandato a Xunta elaborou unha mínima proposta de ampliación, sometida a información pública hai xa 5 anos (DOG 02/01/2012) e “conxelada” dende entón sen ningún tipo de xustificación legal ou técnica. A falta dunha protección cautelar sobre estas áreas e a incapacidade dos responsables da Dirección Xeral de Patrimonio Natural para promover un uso racional do territorio, posibilitou que en numerosos enclaves propostos para a ampliación da Rede Natura se destruísen ou alterasen importantes superficies de hábitats prioritarios, sen que o goberno autonómico adoptase ningunha medida para evitalo.

1.2. Órganos de xestión

Nos últimos catro anos a estruturación dos servizos de conservación da natureza sufriu importantes cambios. A crise económica empregouse como escusa para reducir ou suprimir prazas de técnicos ambientais, mentres se conxelaban as prazas de gardas, axentes e persoal de apoio. Os recortes levaron a eliminar a figura de Director de Parque Natural, polo que Galicia é a única Comunidade Autónoma onde a xestión ordinaria destes espazos naturais non recae sobre un director/a conservador/a. A extinción da figura de director de Parque Natural colócanos ao nivel de países subdesenvolvidos no que respecta á xestión das áreas protexidas.

Pola súa banda, a Reserva da Biosfera do Río Eo, Oscos e Terras de Burón carece de xestor para a parte galega, circunstancia moi infrecuente nas Reservas da Biosfera españolas. A falta de xestores específicos para os principais espazos naturais redunda moi negativamente na súa conservación e na visión que a poboación local ten dos mesmos.

1.3. Apoio ás comunidades locais

A Dirección Xeral de Patrimonio Natural carece dun proxecto crible para o apoio e fomento de actividades sustentables por parte das comunidades locais no ámbito dos espazos naturais. A única orde de axudas existentes malgástase frecuentemente na execución de proxectos que teñen un efecto negativo sobre os compoñentes da biodiversidade e do patrimonio natural.

Galicia, a diferenza doutras Comunidades Autónomas e doutros territorios europeos, carece dunha normativa para o establecemento de marcas de calidade para os produtos e servizos que provén ás comunidades locais dos espazos naturais. Marcas de calidades e apoio institucional á comercialización de determinados produtos e servizos que terían un efecto positivo sobre o territorio e axudarían ademais a integrar a política de espazos naturais na sociedade.

Atlas SGHN de Flora Exótica Invasora
Ficha de identificación de Ludwigia grandiflora (Michx.) Greuter & Burdet

Pontevedra, 10-10-2017


Esta planta acuática da familia das onagráceas ten a súa orixe en sudamérica, e foi citada en Galicia por vez primeira en 2004. Foi introducida para usos en xardíns, acuarios, fontes e estanques. No medio natural ocupa lagoas pouco profundas, canais, marxes de estanques, acequias, etc. O seu impacto nos ecosistemas é moi negativo, en alta densidade diminúe a biodiversidade ao xerar condicións de hipoxia ou toxicidade, altera ademáis as condicións físicoquímicas das augas, produce gran cantidade de biomasa e reduce o espazo a macroinvertebrados e peixes. Ten tamén impactos negativos na pesca e na navegación.

Premendo na imaxe da dereite pódese descargar a ficha de identificación en PDF.
Colabora no Atlas escribindo a botanica@sghn.org
http://www.sghn.org/Seccion_Botanica/Seccion_Botanica.html

O proxecto de “rexeneración” da praia de Sada:
Unha obra inútil cun grave impacto ambiental na Reserva das Mariñas Coruñesas e Terras do Mandeo

Sada, 09-10-2017

O pasado 19 de agosto de 2017, saíu publicado no BOE a licitación das obras de rexeneración da praia de Sada dentro da “Actuación medioambiental en la ría del Pedrido, fase I, Playa de Sada (A Coruña)", un proxecto xa redactado pola Demarcación de Costas de Galicia no lonxano 2005.

O Estudo de Impacto Ambiental (EsIA) do proxecto da ría elaborouse inicialmente no ano 2006. Posteriormente realizáronse dous períodos de consulta: unha no 2007 e outra no 2009. En ningunha das dúas ocasións os gobernos municipais avisaron ao entramado social para que participaran no período de consulta. Posteriormente, publicouse a súa Declaración de Impacto Ambiental (BOE do 16 de abril de 2010). Nesta declaración de impacto ambiental se contestan as alegacións de distintas entidades e organismos públicos, pero as medidas correctoras son mínimas e pouco concretas. O cambio máis importante nesa declaración foi deixar de extraer area (a usar nos recheos) na zona do Pedrido e non actuar na praia do Regueiro (ZEC Betanzos-Mandeo). O proxecto segue tendo graves erros en todo o planeado na ría, xa que se parte da idea errónea de considerar que as praias só teñen un uso recreativo para a poboación, cando son medios vivos que aportan múltiples beneficios ao medio ambiente.

Houbo unha primeira licitación da obra no BOE de 23 de maio de 2015, que posteriormente foi anulada por defectos administrativos. A Delegación de As Mariñas, xunto con outras organizacións e asociacións conservacionistas e ecoloxistas ( Hábitat, O Rabo do Galo, Plataforma pola Defensa da Ría de Sada e Betanzos, Adega-Coruña, Arco Iris) presentamos un escrito ante a Demarcación de Costas de Galicia en agosto de 2015 opoñéndonos a esta rexeneración da praia de Sada. Agora a licitación segue a ser a mesma e a Delegación de As Mariñas da Sociedade Galega de Historia Natural segue opoñéndose a esta esta obra, basicamente polas mesmas causas:

  • O punto de extracción de áridos a usar no recheo (nun banco areoso enfronte de Lorbé) prexudica á pesca de baixura por ser unha zona de cría de diversas especies comerciais.
  • Na extracción de areas nesta zona vanse emitir partículas finas que van afectar ás zonas de cultivo Sada I e Sada II (sobre todo bateas), sen que as medidas correctoras previstas poidan garantir a súa eficacia.
  • Nesta zona (enfronte a Lorbé) non se tomaron mostras para analizar a súa composición química, cando é coñecido que tódalas rías galegas teñen sedimentos contaminados por metais pesados. Lembremos que logo se van depositar na praia de Sada.
  • No EsIA non aparece a existencia dun zosteral na praia cando xa era unha cousa máis que evidente a simple vista xa naquela época (ver fig.1), pero curiosamente a Confraría de Sada preocupase pola zona de cría da xiba (Sepia officinalis), pero non citan que pon os seus ovos en gran cantidade sobre as plantas de zostera. Lembremos que existe o convenio OSPAR (Convención para a Protección do Medio Ambiente Mariño do Atlántico do Noroeste) que entre outras cousas, recolle recomendacións para protexer e mellorar os hábitats das praderías de fanerógamas mariñas e ademais a Zostera noltei figura como especie vulnerable no Atlántico dentro do Real Decreto 139/2011, de 4 de febreiro, “para el desarrollo del Listado de Especies Silvestres en Régimen de Protección Especial y del Catálogo Español de Especies Amenazadas”.
  • O aporte de area para crear unha praia de 70 m de anchura en zona seca mais outros tantos de zona somerxida vai eliminar toda esta pradería mariña (ver fig. 2). Contrariamente á opinión de moitos cidadáns a zostera fixa os sedimentos en suspensión, clarifica a auga e descontamina as augas. Estes beneficios iranse notando segundo vaia evolucionando a pradería e aumenten as súas densidades.
  • Resulta curioso que a antiga Dirección Xeral de Conservación da Xunta de Galicia advirta da existencia de praderías de zostera na praia de Gandario e non fale nada do enorme zosteral que xa existía en Sada. A remediación en Gandario vai intentar non reencher con area nunha contorna de 25 m arredor destas zonas.
  • A area incorporada vai ser volta a cubrir por sedimentos finos en poucos anos, como xa pasou coa experiencia dos aportes de area de 1994. Será un gasto inútil de recursos públicos. A praia de Sada tende a acumular limos, xa que a circulación de correntes está moi impedida polo espigón do porto deportivo xunto cos propios aportes do río Maior.
  • En relación ao anterior resulta chocante que Demarcación de Costas de Galicia, nunha contestación ao concello de Sada no EsIA, recoñeza que este aporte posiblemente acabará recuberto de limos e polo tanto en teoría menos “agradable” para o baño en poucos anos.
  • No proxecto en ningún momento se fala de solucionar os graves problemas de contaminación da zona, sobre todo polos aportes do río Maior. Lembremos que neste río verte a depuradora do polígono industrial de Bergondo e tamén do Espiritu Santo-Sada. As augas da praia non teñen boa calidade para o baño e o proxecto non atalla o problema.
  • Na Declaración de Impacto Ambiental non se fala de que a praia de Sada é unha importante zona para as aves acuáticas na ría de Betanzos, a desaparición da pradería de zostera eliminará esta zona de alimentación e descanso. Calquera idea de promoción do turismo ornitolóxico terá que esperar tempos mellores.

En definitiva, os “beneficios para o baño” da rexeneración serán mínimos e só durante un ou dous veráns. A avaricia dun sector turístico miope vai destruír unha fonte de riqueza a longo prazo para todos os cidadáns (vivan ou non dos recursos pesqueiros).

Imaxe arriba: Pradería de Zostera en marea baixa. Praia de Sada.

Imaxe dereita: Distribución aproximada na praia de Sada e Gandarío das praderías de Zostera noltei (verde) e Z. marina (azul), segundo prospeccións da Delegación de As Mariñas da SGHN e informacións de Verónica García-Redondo, sobre unha fotografía do SIGPAC (Ministerio de Agricultura e Pesca, Alimentación e Medio Ambiente).

Comunicado de SGHN sobre a enésima vaga de lumes en Ourense

Ourense, 07-10-2017

O pior comenzo de outubro de todos os tempos, hoxe no Cenza, onte no Macizo Central e o Xurés, ... Levamos uns días de outubro cos lumes absolutamente desbocados no noso rural, abandonado polos nosos gobernantes, o máis avellentado e queimado de Europa. A ninguén lle ten que extrañar. Nada ten mudado, séguense a queimar os nosos cartos na extinción, pero permanecen os problemas profundos que non somos capaces de afrontar. Temos captado nas persoas que día a día pelexan contra os lumes unha sensación de rabia, impotencia, desánimo, e máis desesperación; e o pior, resignación diante dunha situación que non ven que se queira resolver.

Mentres os que queiman campen ás súas anchas, mentres que tras os lumes se permita calquera actuación sobre o queimado … Qué imos conseguir? Onde está aquí a lei pola que tantos anos levamos clamando?


 

SGHN pide unha nova campaña de control de Ludwigia grandiflora no río Barbaña (Ourense)

Ourense, 05-10-2017

Hai agora un ano, a instancias de SGHN, a Confederación Hidrográfica do Miño-Sil e a Consellería de Medio Ambiente e Ordenación do Territorio desenvolveron unha fructífera campaña de control da planta acuática invasora Ludwigia grandiflora no río Barbaña ao seu paso pola cidade de Ourense.
Non obstante, como é habitual en plantas exóticas tan invasoras como Ludwigia grandiflora, a erradicación total foi imposible con esa primeira campaña e novamente volven a verse matas de Ludwigia grandiflora ao longo do treito urbán do río Barbaña.

Como as circunstancias actuais son moi favorables para continuar coa erradicación da especie, pois non forma masas continuas, o nivel de auga é moi baixo e o acceso é moi doado, facilitando o traballo de retirada da canle e de transporte da biomasa de Ludwigia grandiflora para unha xestión segura da mesma, SGHN ven de solicitar á Confederación Hidrográfica do Miño-Sil e á Consellería de Medio Ambiente e Ordenación do Territorio que organicen e leven a cabo coa máxima urxencia (días ou, como moito, semanas) unha nova campaña para a erradicación de Ludwigia grandiflora no treito urbán do río Barbaña en Ourense cidade para evitar o perigo de que a especie aumente a súa cobertura no río Barbaña e de que chegue ao río Miño, o cal faría moi difícil e custosa (senón imposible) a súa erradicación.


Espazo profundo: Nebulosa de Norteamérica

Efemérides astronómicas de outubro

Ferrol, 04-10-2017

Na constelación do Cisne, tamén coñecida como a Cruz do Norte, atópase a nebulosa de emisión (NGC 7000, Caldwell 20) tamén coñecida como Nebulosa de Norteamérica, situada 3º ao leste da estrela Deneb (Alfa Cygni).

Trátase dunha nube de gas interestelar ionizado por estrelas novas e quentes incrustadas dentro da nebulosa. As partículas de pó interestelares en parte desta nube absorben a luz emitida polos átomos de recombinación das devanditas estrelas. A súa forma aseméllase claramente ao continente de Norteamérica. A orientación da nebulosa ao norte celestial coincide co norte "real" do continente norteamericano. Á dereita da Nebulosa de Norteamérica, hai outra nebulosa coñecida como o Pelícano, menos luminosa e designada IC 5067-70.

As dúas nebulosas miden aproximadamente 50 anos luz de largura, atopanse a uns 1.500 anos luz de distancia e están separadas por unha nube de absorción escura denominada LDN 935, que corresponde co Golfo de México, que tamén forma parte do complexo nebuloso completo. Os pequenos cúmulos abertos de estrelas NGC 6997 e Cr 428 aparecen incrustados dentro da nebulosa, pero en realidade non están relacionados con ela. A magnitude do conxunto é de 4, ocupa un área aproximada de entre 4 e 5 Lúas cheas.

NGC 7000 foi descuberta por William Herschel o 24 de outubro de 1786 e fotografado por Max Wolf o 12 de decembro de 1890.

Na fotografía dos nosos compañeiros de Fotografía Ferrolterra e da SGHN, podemos ver este obxecto de ceo profundo, situado dentro dunha rexión rica e expléndida da Vía Láctea. Esta nebulosa tamén se pode observar a primeira ollada ou cuns simples prismáticos, baixo ceos transparentes e escuros.

Ver ampliación.

  • Día 3: O Papa Gregorio XIII decreta que do día 4 de outubro se pasase ó día 15, comenzando o calendario Gregoriano e rematando o uso do calendario Xuliano. Día 4: Aniversario do lanzamento do primeiro satélite artificial, o Sputnik, en 1957.
  • Día 5: Venus e Marte moi próximos (0,2º). Dificil de ver pola súa proximidade ao Sol. Ás 18:41 h Lúa Chéa.
  • Día 10: Máximo de 5 por hora da choiva de estrelas Táuridas do Sur, actividade desde o 7 de setembro ao 19 de novembro. Radiante en Taurus.
  • Día 12: Ás 12:27 h a Lúa en cuarto minguante.
  • Día 13: A Lúa e o Asteroide Ceres moi próximos, visible con prismáticos.
  • Día 18: Venus e a Lúa moi próximos.
  • Día 19: Ás 19:13 hLúa Nova.
  • Día 20: Mercurio e a Lúa moi próximos.
  • Día 21: Máximo de 25 por hora da choiva de estrelas Oriónidas, actividade desde o 16 ao 30, teñen a súa orixe no cometa Halley. Radiante en Orión.
  • Día 22: Máximo de 2 por hora da choiva de estrelas Leo Minóridas, actividade desde o 17 ao 27. Radiante en Leo Minor.
  • Día 24: Saturno e a Lúa moi próximos.
  • Día 27: Ás 22:23 h a Lúa en Cuarto crecente.
  • Día 29: Ás 3 da madrugada atrásase unha hora, comeza o horario de inverno.
  • Día 31: O Vaticano decreta en 1992 a absolución de Galileo Galilei, condenado por harexía en 1616 e en 1633.

Planetas

  • Mercurio en Virgo, con magnitude -0,8, pola súa proximidade ao Sol non visible.
  • Venus en Virgo, con magnitude -3,35, visible hora e media antes do amencer.
  • Marte en Virgo, con magnitude 2,02, visible dúas horas antes do amencer.
  • Xúpiter en Virgo, con magnitude de -1,21, media hora despois do solpor.
  • Saturno en Ofiuco, con magnitude 0,74, visible durante dúas horas despois do solpor.
  • Urano en Piscis, con magnitude de 6,03, visible con prismáticos toda a noite.

Cometas

  • Tan só C/2017 O1 (ASASSN), entre as constelacións de Perseo e Camelopardalis con magnitude 7, pode verse cun telescopio pequeno. Os demáis teñen magnitudes que os fan difícilmente observables

Ver ampliación.

2ª cursiño en Sada
Usos tradicionais das plantas medicinais

 

Sada, 25-09-2017

A Delegación de As Mariñas da Sociedade Galega de Historia organiza a segunda edición do cursiño sobre usos tradicionais das plantas medicinais en Galicia, centrándonos no caso do Courel, impartido pola farmacéutica María Moure, que estivo recompilando ampla información sobre este tema varios anos na Serra do Courel e aínda segue a traballar no uso das plantas medicinais. Nesta edición realizáranse modificacións na materia exposta con respecto ao ano pasado. 

Para anotarse, deberase realizar o ingreso na conta:

ABANCA: IBAN ES41 2080 0200 4130 4012 7665

e enviar os datos persoais ( incluído o DNI).

 

Exposición sobre o proxecto de Xeoparque do Ortegal no Museo de Historia Natural

Ferrol, 22-09-2017

A exposición temporal, consistente nunha selección da colección persoal do xeólogo Dr.  Francisco Canosa, inclúe minerais, rochas e material divulgativo de gran  calidade. Todo constitúe o cerne dunha exposición singular para axudar a  valorar a importancia internacional da xeoloxía do Ortegal.

A exposición complementouse coa conferencia que o Dr. Canosa  impartiu no salón de actos do Museo o xoves 21 de setembro ás 19 h,  coa que se inaugurou oficialmente a exposición.


 

Unha proposición indecente no Parlamento Galego

 

Santiago de Compostela, 14-09-2017

No Boletín Oficial do Parlamento de Galicia (nº 154, do 28-07-2017) publicouse a proposición de "lei de fomento da implantación de iniciativas empresariais en Galicia", presentada polo Grupo Parlamentario Popular polo trámite de urxencia. Se unha cousa hai que recoñecer nesta proposta de lei é que as intencións dos seus promotores quedan meridianamente claras na "xustificación" da súa suposta urxencia:

"As empresas de todos os sectores reclaman maiores facilidades tanto na adquisición de solo como na tramitación das autorizacións ou no apoio público"

polo que

“Galicia necesita encarar o ano 2018... tendo en vigor un potente paquete de incentivos á instalación de empresas, de xeito que ningunha traba administrativa poida obstaculizar o crecemento de Galicia”

Queda tamén meridianamente claro a qué tipo de crecemento se refiren, pois nos principios polos que se pretende rexer dita lei (artigo 3) están clamorosamente ausentes os principios de:

  • desenvolvemento sostible en base a criterios sociais, económicos e ecolóxicos,
  • a protección do patrimonio natural e cultural, e
  • a protección dos dereitos dos cidadáns afectados polas iniciativas empresariais.

Por se a alguén lle quedase algunha dúbida, no “Capítulo II. Competencias administrativas” (artigos 4 a 7) contémplanse as consellerías con competencias en materia de economía, vivenda, solo, avaliación e reforma administrativa, os concellos, ... e entre todas estas administracións brilla poderosamente, pero pola súa ausencia, a consellería con competencias en materia ambiental.

O “potente paquete de incentivos á instalación de empresas” preséntase envolto con 82 páxinas de regalo:

  • 10 páxinas adicadas á exposición de motivos
  • 21 páxinas co articulado da lei,
  • 4 páxinas con disposicións adicionais, transitorias e derrogatorias,
  • 45 páxinas de disposicións derradeiras

Certamente chama a atención que máis da metade da presunta lei sexa de disposicións derradeiras, pero son as que os seus promotores precisaron para modificar nada menos que unha ducia de leis!!!, a metade delas posteriores ao ano 2010: a de cooperativas, a da minería, a do sector eólico, a de auga, a de montes, a do solo, a de procedemento administrativo, a de taxas, precios e exaccións, a de turismo, a de estradas, a do patrimonio cultural e, por suposto, a de conservación da natureza.

Para os cidadáns, as organizacións sociais e o medio natural tamén hai un regalo, pero no seu caso envelenado:

  • Maiores facilidades para a expropiación forzosa, ao declarar de interese público actividades empresariales estrictamente privadas.
  • Redución á metade dos prazos de información pública para os proxectos sectoriais declarados urxentes.
  • Silencio administrativo positivo para os aproveitamentos de masas forestais poboadas das especies que non estean incluídas no anexo 1 da Lei de montes de Galicia na zona de servidume de protección do dominio marítimo-terrestre. Por defecto o silencio é negativo por razóns de protección do medio ambiente, pero con esta decisión facilitaríanse, por exemplo, as explotacións de eucaliptos na primeira liña de costa.
  • Para moitos aproveitamentos madeireiros eliminaríase o trámite de autorización administrativa, que se substituiría pola “declaración responsable” de quen a realiza, confiando así cegamente en que a “declaración responsable” non se convertirá nunha “actuación irresponsable” ambientalmente.
  • Preténdese eliminar a autorización previa da consellería de medio ambiente para os aproveitamentos madeireiros nos espazos da Rede Natura 2000, incumprindo así a Directiva Hábitats, a Ley estatal 42/2007 e o propio Plan Director da Rede Natura 2000 en Galicia.
  • Preténdese deixar a xuizo do órgano mineiro si “conta con elementos de xuízo suficientes para determinar a compatibilidade do dereito mineiro con outros usos de interese público” se non recibe no prazo dun mes a resposta das outras administracións públicas consultadas.

E así ata 82 páxinas. Definitivamente unha proposición indecente.

Xestión do arborado urbano na cidade de Ourense

Ourense, 08-09-2017

O Grupo de Arborado Urbano da Delegación en Ourense da Sociedade Galega de Historia Natural mostra, como SGHN leva dicindo hai xa máis de 30 anos,  a súa preocupación polo tratamento do arborado urbano na provincia de Ourense, e nomeadamente na súa capital.

O problema do debilitamento das árbores xa se vía vir dende fai tempo xa que o modo de xestión do arborado en Ourense de poda e desmoche non mudou un ápice, a pesar dos problemas secundarios que se orixinan nas árbores e que o Concello debera coñecer tras ser advertido en múltiples ocasións por SGHN e outros grupos. O que está claro, e non admite dúbida algunha, de acordo a todos os tratados de arboricultura, é que toda ferida provocada a unha árbore supón a eliminación da súa casca protectora deixando a madeira ao descuberto, exposta ao ataque de fungos, bacterias e insectos orixinando unha cavidade máis ou menos extensa nas pólas ou troncos que afecta á súa resistencia e solidez. Por iso, unha das recomendacións básicas cando non hai máis remedio que realizar podas é evitar os cortes sobre pólas de grandes dimensións, realizando tratamentos individuais e valorando previamente calquera actuación. Cando non se respectan estas normas básicas, ou a técnica de poda non é a correcta, a evolución das árbores así tratadas ao longo dos anos leva á súa debilidade estrutural o que incrementa a  inseguridade do arborado có risco que representa para as persoas e os bens.

Froito desta preocupación, o Grupo de Arborado Urbano da SGHN-Ourense, presentou un escrito ao Sr. Alcalde da cidade de Ourense (PDF), e remitiu copia aos grupos políticos representados no Concello. Nese escrito, en resumo, vense a solicitar un cambio radical na xestión do arborado urbano, e que o seu tratamento se encargue a profesionais capaces de planificar un nivel de risco aceptable para o arborado e con coñecementos contrastados das técnicas modernas. Así mesmo, pídese a reposición dos exemplares eliminados de acordo a criterios técnicos e racionais. Finalmente se encarece ao Concello de Ourense que faga un exercicio de transparencia, facilitando o informe técnico que deu pé á actuación de emerxencia realizada na praza de San Marcial.

 

'Pastorear' incendios? Mellor pastorear gando

Santiago, 28-08-2017

Fai uns días, Alejandro García Hernández defendía nas páxinas de El País que “as queimas prescritas e o 'pastoreo' dos incendios son unha ferramenta sensata e eficiente” para loitar contra os grandes incendios forestais. En base á miña experiencia, como investigador sobre o tema e habitante dunha das zonas con maior actividade incendiaria de toda Europa, creo que esa afirmación necesita, cando menos, ser moi matizada; como advirte a sabedoría popular, se xogamos con lume é probable que acabemos queimándonos. Convén ter presente que tanto as queimas prescritas como os incendios teñen efectos sobre a saúde humana, a economía, a atmosfera, as augas, os solos, a vexetación e a fauna; efectos que poucas veces, ou nunca, son tidos en conta axeitadamente e no seu conxunto.

Por unha banda, a execución de queimas prescritas cunhas mínimas garantías é laboriosa e custosa, polo que con relativa frecuencia fanse mal e afectan a máis superficie da prevista, chegando ata a converterse en grandes incendios forestais. Sen ir máis lonxe, fai tres meses a Xunta de Galicia foi condenada a indemnizar con 160.000 euros aos propietarios dun piñeiral madeirable arrasado por unha queima prevista para 2 ha de mato pero que consumiu 475 ha, moitas delas arboredos.

Pero aínda que sexan técnicamente ben realizadas, as queimas prescritas non están exentas de consecuencias e no CSIC comprobamos que ata no caso de superficies pequenas (1 ha) e queimas prescritas de baixa severidade, nas que a erosión foi relativamente escasa, a choiva pode provocar perdas desproporcionadamente elevadas de nutrientes, pois arrastra as capas máis superficiais e fértiles do solo, empobrecéndoo. Neste punto convén recordar que os solos son a base - 'os cimentos' - de todos os ecosistemas terrestres e, xa que logo, dos bens e servizos que estes proporcionan á humanidade. Co lume e a erosión posterior redúcese tamén a capacidade dos solos para actuar como xigantesca 'esponxa' que se empapa cando chove, reducindo así as enchentes, e libera lentamente a auga despois, reducindo as secas.

Ademais, sexa nun incendio 'pastoreado' ou nunha queima prescrita, a combustión incompleta da materia orgánica de solos e vexetación xera inevitablemente hidrocarburos policíclicos aromáticos tóxicos, dos que xa se documentou a súa sedimentación en encoros e zonas costeiras, afectando a especies ameazadas e hipotecando a riqueza pesqueira e marisqueira. As cinzas adoitan tamén conter concentracións demasiado elevadas dalgúns micronutrientes e metais pesados, con riscos aínda non avaliados para os lugares onde se sedimentan.

Por outra banda, os datos oficiais indican que o 78% dos incendios en España orixínanse por causas antrópicas (queimas deliberadas, accidentes e neglixencias). Xa que logo, no seu maior parte os grandes incendios forestais NON “son a consecuencia da acumulación de excedentes de vexetación, o denominado combustible forestal”, senón da intervención humana. Por iso, se pensamos que “o denominado Triángulo do Lume recórdanos constantemente que só podemos actuar fronte ao combustible” estaremos confundíndonos de figura xeométrica e, o que é máis importante, de obxectivo principal de actuación. No actual mundo tan humanizado, o que existe é máis ben un 'Cadrado do Lume', coa nosa especie dominándoo desde unha das esquinas, e nada conseguiremos se non actuamos sobre o principal causante dos incendios forestais, grandes e pequenos: a actividade humana.

O mato non é o inimigo. En ocasións constitúe hábitats de conservación prioritaria na Unión Europea e é refuxio de especies moi ameazadas. Noutros casos é unha importante etapa da sucesión secundaria que conducirá á recuperación do bosque. Pero si, unha superficie continua de mato (ou de herbas secas, de eucaliptos, piñeiros ou acacias) pode facilitar moito a propagación dun incendio. Ademais de actuar sobre a orixe do lume (recordemos: 78% causados polo home), para reducir a súa propagación debemos xerar discontinuidades e crear un mosaico de hábitats diferentes, por outra banda moi beneficioso para a biodiversidade. Para iso dispoñemos basicamente de tres ferramentas: dente, ferro e lume, é dicir, pastorear, rozar ou queimar. Máis aló duns postos de traballo coxunturais, as queimas prescritas e o 'pastoreo' dos incendios non producen bens ou riqueza e teñen en contra os maiores efectos ambientais. En circunstancias parecidas atópanse as rozas, pero con menor impacto ambiental. E logo temos o 'pastoreo de verdade', con gando en réxime extensivo ou semi-extensivo que, ao suplir aos grandes herbívoros salvaxes que temos decimado ou extinguido, controla o crecemento da biomasa vexetal (mal chamada combustible) e contribúe a conservar un mosaico de hábitats, á vez que xera postos de traballo estructurais, axuda a manter a poboación rural e produce alimentos. A súa recuperación, ademais, axudaría a reducir a gandería industrial estabulada, mantida a base de piensos en gran parte importados e que está xerando graves impactos ambientais, e ata sanitarios, en numerosas comarcas (máis...).

Por todo iso, na miña opinión, a solución do grave problema dos incendios forestais no noso país pasa por actuar decididamente e canto antes sobre as causas de orixe humana, promocionar un pastoreo (semi)-extensivo sostible e ben xestionado, e recorrer a desbroces mecánicos onde sexa necesario. E cando recuperemos un rexime de incendios máis ou menos natural - en canto a extensión, severidade e frecuencia - entón poderiamos plantexarnos non extinguir, ou 'pastorear', os incendios de orixe natural.

Artigo enviado á Sección de Opinión de El País por Serafín González (Presidente de SGHN e Investigador Científico do CSIC).

 

Novo artigo na revista BRAÑA

Censos de aves acuáticas invernantes en Galicia 1996-2015: Rías Altas do Cantábrico

Santiago, 25-08-2017

SGHN está a realizar dende 1973 os censos de aves invernantes acuáticas, imprescindibles para a protección destas aves e os espazos que ocupan, pois permiten avaliar a evolución das poboacións e a saúde dos sistemas lacustres para as manter.

Unha análise completa de dez anos (1996-2005) xa foi publicada. Para non demorar a presentación dos últimos datos, adiantaranse como artigos as diferentes áreas de Galicia cos datos máis recentes. Nun futuro inmediato publicarase unha análise completa do decenio 2006-2015.

Descargable en Revista BRAÑA

 

INCENDIOS FORESTAIS
Comunicado de SGHN

Santiago, 24-08-2017

De novo na mesma situación arrastrada ao longo de décadas, reproducida ano a ano, con picos variables inter-anuais, independentemente do volume de vexetación, ou de secas máis ou menos pronunciadas, ou de quen goberne e quen estea na oposición. Dito xa todo por SGHN en infinidade de ocasións, tan só cabe salientar que a sociedade, a administración e o medio natural galegos son derrotados xa de antemán, aplastados por uns poucos individuos que con gran facilidade, medios rudimentarios e unha enorme impunidade poñen en risco tanto a vida e a seguridade das persoas como os seus bens e facendas, hipotecando o noso futuro como país ... futuro que desgraciadamente cada vez é máis negro.

E seguimos a facer exclusivamente o mesmo de sempre, conter a hemorraxia - con maior ou menor éxito segundo a climatoloxía - máis non cauterizar definitivamente a ferida. É hora de comezar a facer algo diferente para non laiarnos polos mesmos erros o ano que ven.

 

Participación de SGHN-Ferrol en EQUIOCIO

Ferrol, 11-08-2017

Convidada pola Comunidade de Montes en Man Común de Covas-Esmelle, que sufragou a impresión dos cartaces xa instalados nunha carpa de EQUIOCIO, a Delegación da SGHN en Ferrol elaboru sete cartaces interpretativos sobre os montes de Covas-Esmelle para destacar os valores ambientais da zona, parcialmente incluída ou limítrofe con ZEC, ZEPVN e ZEPA, con zona de hábitat preferente de Escribenta das Canaveiras e de Píllara das dunas. SGHN-Ferrol realizará dúas visitas interpretativas guiadas gratuítas o vindeiro sábado e domingo.

Máis...

 

As cianobacterias afloran de novo no encoro de As Conchas.
SGHN reclama de novo que se afronte a orixe do problema

Ourense, 07-08-2017

Segundo as novas publicadas onte mesmo nos medios de comunicación, Gas Natural FENOSA ven de presentar un "proxecto de investigación" no que, con diversos tratamentos químicos, tentarán eliminar as cianobacterias no interior de "limnocorrais" para avaliar se sería posible eliminalas das augas do encoro de As Conchas, pero só puntualmente na praia fluvial de O Corgo porque "Evitar que la floración afecte a todo el embalse es titánico".

Gas Natural FENOSA recoñece agora de xeito ben explícito nos medios de comunicación que resolver totalmente o problema da proliferación de cianobacterias tóxicas no encoro será un labor "titánico". Sen embargo, nas súas respostas ás alegacións ao proxecto de Central Hidráulica Reversible Conchas-Salas (CHR Conchas-Salas), presentadas por SGHN (PDF1; PDF2) e numerosos organismos públicos e asociacións, aseguraba á Secretaría de Estado de Medio Ambiente que as augas do encoro recuperarán o bo estado para dentro de catro anos polo que estarían limpas cando entrase en funcionamento a CHR Conchas-Salas que quere construir.

Nun novo e penoso exemplo de total inutilidade do trámite de avaliación ambiental, a Secretaría de Estado de Medio Ambiente deu por boas as respostas de Gas Natural FENOSA, pese a que contradicían a propia información oficial do Plan Hidrolóxico da Demarcación Hidrográfica Miño-Sil e os resultados da simulación informática feita pola propia empresa, e formulou unha declaración de impacto ambiental positiva hai apenas tres meses (PDF). Xustamente o pasado venres día 4, SGHN remitiu un escrito ao Secretario de Estado de Medio Ambiente (PDF) no que salientaba que:

  • As respostas de Gas Natural FENOSA sobre a calidade das augas nos Encoros de As Conchas e Salas faltan á verdade.
  • Gas Natural FENOSA incumpriu a sabendas os requisitos básicos do programa informático que empregou para simular a evolución da calidade das augas do Encoro do Salas despois da posta en marcha da CHR Conchas-Salas. Ademais, resulta contraditorio e sospeitoso que Gas Natural FENOSA eloxiara dito programa informático para logo infrautilizar a sabendas as súas capacidades.
  • En contra do indicado por Gas Natural FENOSA nas súas respostas, existe un risco potencial de que unha parte das cianobacterias Microcystis aeruginosa bombeadas coas augas dende o Encoro das Conchas cheguen vivas ao Encoro do Salas. Ao respecto é preciso subliñar que durante o funcionamento da CHR estaríanse a bombear ao Salas cantidades enormes de Microcystis aeruginosa con picos potenciais de ata 45.000 millóns destas cianobacterias por segundo.
  • Mesmo se as cianobacterias non soportasen as fortes presións durante o bombeo acabarían contaminando o encoro do Salas, pois ao estoupar pola presión liberarían as toxinas que conteñen (microcistinas tóxicas para o figado: 100 veces máis velenosas que o cianuro).
  • As "xustificacións" de Gas Natural FENOSA para non instalar dispositivos de paso para peixes nos dous encoros e para non soterrar totalmente o novo tendido eléctrico baséanse só nas propias afirmacións interesadas da empresa e NON en información transparente, seria e rigorosa.
  • A avaliación de impacto ambiental NON se realizou conforme ao establecido na Directiva 2014/52/UE (Artigo 3), ao non ter avaliado correctamente os impactos do proxecto sobre a auga, a biodiversidade, os espazos naturais protexidos e a paisaxe.
  • A autorización ambiental para a posta en marcha da Central Hidráulica Reversible supón un incumprimento flagrante da Directiva 2000/60/CE (Artigo 1.a.b; Artigo 4.a) ao admitir a contaminación das aguas limpas do encoro do Salas.

Por todos istes motivos, SGHN solicitou ao Secretario de Estado de Medio Ambiente (PDF) que:

  • Anule a Resolución de 5 de maio de 2017 polo que se formulou declaración de impacto ambiental favorable ao proxecto.
  • Revise a avaliación de impacto ambiental do proxecto tendo en conta as publicacións científicas e os restantes argumentos expostos por SGHN e as entidades e organismos consultados.
  • Proceda a formular unha nova Declaración de Impacto Ambiental do Proxecto.

Lamentablemente, o tempo corre en contra de todos ecosistemas acuáticos na bacía do río Limia. Mentres Gas Natural FENOSA (con mini-piscinas nas Conchas) e a Confederación Hidrográfica do Miño-Sil (con maceteiros flotantes nas Conchas e dúas areeiras de Sandiás) xogan a facer que fan, o problema da gravísima contaminación das augas do río Limia polos residuos da gandería industrial (agravados pola sobreexplotación do acuífero) segue a empiorar cada día que pasa, cun goteo interminable de solicitudes (unha cada 3 meses) para novas granxas ou ampliación das existentes na chaira da Limia e nas cabeceiras dos seus afluentes principais. De nada levan servido ata hoxe as continuas peticions feitas por SGHN nos últimos 9 anos para que se estableza unha moratoria para os proxectos de granxas industriais na bacía do río Limia e se ordenen con criterios ambientais as existentes, que, como demostran os feitos cada ano no encoro das Conchas, sobrepasan amplamente a capacidade de carga dos ecosistemas limiaos. Urxe, xa!, atallar o problema de raíz.

 

Novo artigo na revista BRAÑA: influenza do Datum na representación cartográfica UTM dos atlas

Santiago, 01-08-2017

Este artigo avalía como un cambio legal no punto de referencia cartográfico pode influir na comparativa dos datos biolóxicos. Cando se comparan os datos entre varios atlas, representados baixo un cartografado UTM, hai que ter en conta os desplazamento do punto de referencia, pois unha parte dos datos/información queda desplazada na representación, o que da lugar a cambios na información das cuadrículas UTM.

Descargable en Revista BRAÑA

 

Vaia sábado noite na Limia!

Gomareite-Vilaseca, 29-07-2017

Pois si que estuvo movidiña a noite do sábado 15 de xullo na Limia. Non só polas festas na honra de Santa Mariña en Xinzo senon tamén polas actividades organizadas pola SGHN.

A tardiña comenzou en Gomareite (Vilar de Barrio) da mán da directiva da Comunidade de Montes Veciñais en Mán Común que organizou un acto para presentar o traballo desenvolvido para a recuperación da Rectoral e o libro “Aves da Limia, dende a lagoa de Antela aos nosos días” escrito por Antonio Villarino, Serafín González e Felipe Bárcena.

Aínda que a data non era moi boa pois o traballo no campo é o primeiro, pouco a pouco foron achegándose os veciños e convidados ata encher a sala. O representante da directiva da CMVMC acompañounos nunha visita virtual para amosar a transformación do edificio abandoado, caído e cheo de silveiras, sorprendéndonos có resultado final da edificación. As fotos deixaron constancia do esforzo derivado de afrontar un proxecto de recuperación da rectoral para o pobo: primeiro as xestións para acadar a propiedade, despois o desescombro e desbroce dos recintos e finalmente a elaboración e execución do proxecto de restauración, todo con poucos medios económicos pero con moito traballo e ilusión. Tamén se pasou revista a evolución demográfica dos últimos anos na parroquia e mesmo se repasou brevemente a historia familiar dos marqueses de Bóveda de Limia e algunhas outras curiosidades de Gomareite.

A presentación do libro “Aves da Limia, dende a lagoa de Antela aos nosos días” correu a cargo de Antonio Villarino e Serafín González. A intervención estructurouse en dúas fases para presentar cada un dos dous tomos que compoñen a obra, que amosa a distribución de 264 especies (estival, invernal e nos pasos migratorios) e os nomes vernáculos recollidos nos 78 núcleos de poboación da zona de estudo. Como nos explican a obra herda o espíritu solidario de "Antela a memoria asolagada" que contribuiu á edición desta nova publicación, e os beneficios derivados da venda do libro adicaranse íntegramente á conservación e recuperación de ecosistemas acuáticos e forestais na Limia a través da Sección Antela da SGHN. Neste intre centrados na restauración de espacios nas Veigas de Vilaseca e Gomareite e doutras superficies nas zonas das areeiras e parcelas alugadas ao Bantegal.

Xa no solpor chega a novidade, pois é a primeira vez que SGHN-Ourense organiza unha actividade plenamente nocturna: é a hora de "Observación e identificación de Avelaíñas". As avelaíñas son as volvoretas da noite, que noutros lugares de Ourense coñécense como "polvoretas" tal como nos informan algún dos participantes na xornada. A actividade celébrase na parcela propiedade de SGHN “Humidal Antonio Villarino” na Veiga de Vilaseca, actividade para a que se conta cós preceptivos permisos da administración. A noite comeza con algúns "tropezos" técnicos ao fallar o sistema de iluminación pero entre uns e outros finalmente, non sin certa incertidume, conseguimos que as cousas se amañasen e, ao pouco, COMEZA O ESPECTÁCULO!!! …: as volvoretas e outros insectos achéganse ata as luces situadas sobre un pano branco onde as avelaíñas son "contidas" cunhas cuncas transparentes ata que se tranquilizan e poden ser observadas, identificadas e fotografadas, e posteriormente liberadas de novo ao seu hábitat. Pouco a pouco van chegando os primeiros exemplares sobre todo de xeométridos: pequenos e micro, e outras especies habituais, así ata que entran algunhas sorpresas como Euproctis chrysorrhea ou Ennomos alniaria, especies que se poden ver identificadas nas láminas adxuntas.

CÓMO DISFRUTARON OS NENOS!!! … E TODOS NÓS. E iso que os especialistas contannos que as luces que ao final puidéronse acender non son tan boas para atraer ás avelaíñas como as especiais que eles traían e, polo tanto, os resultados, sendo aceptables, non foron todo o bon que deberan. En calquera caso, como se pode ver foi unha tarde noite entretida e moi interesante descubrindo os patrimonios descoñecidos de A Limia.

Máis....

 

SGHN solicita a caducidade da concesión de augas para a Fábrica de Luz en Lugo

Lugo, 23-07-2017

Con data 01-12-2015, SGHN dirixiuse á Confederación Hidrográfica do Miño-Sil (en adiante CHMS), como órgano substantivo no expediente de declaración de impacto ambiental do proxecto de rehabilitación da minicentral hidroeléctrica Fábrica da Luz, e ampliación do caudal en 11.000 l/s (dun aproveitamento de 7.000 l/s de auga do río Miño) en Castro Romai, termo municipal de Lugo, promovido polo Concello de Lugo (BOE 189, 08-08-2012), solicitando:

  • A paralización inmediata e permanente das obras, executadas incumplindo o condicionado da Declaración de Impacto Ambiental (DIA), e a reversión das actuacións ao estado orixinal do treito fluvial.
  • A revisión de oficio e anulación da Resolución de Impacto Ambiental ao ser totalmente contraria á normativa ambiental (DC 92/43/CEE, Lei 42/2007, Lei 9/2001, Decreto 72/2004).

Ao incumprimento do condicionado da DIA, o Concello de Lugo engadiu o incumprimento das condicións e prazos polos que se lle autorizou a modificación das características da concesión para o aproveitamento hidroeléctrico, pois o 12-11-2016 venceu o prazo de 18 meses para a execución das obras (Condición específica 2ª da Resolución da CHMS do 06-05-2015), sen que, conforme ao establecido no Artigo 155.1 e 155.2 do RD 849/1986, do Regulamento do Dominio Público Hidráulico, se solicitase a suspensión de prazos ou unha prórroga para a execución das obras.

Ao incumprir sen xustificación obxectiva algunha os prazos de execución, son de aplicación as Condicións xerais 21ª e 22ª da Resolución da CHMS do 06-05-2015, así como o establecido no Artigo 66 do RDL 1/2001 (texto refundido da Lei de Augas) e no Artigo 162 do RD 849/1986 (Regulamento do Dominio Público Hidráulico), que determinan as circunstancias polas que se pode declarar a caducidade dunha concesión.

Por todo o anterior, SGHN ven de solicitar á Confederación Hidrográfica Miño-Sil (PDF) que RESOLVA aprobar o expediente H/27/93-0218, iniciado de oficio para declarar a extinción do dereito ao uso privativo das aguas para a produción de enerxía eléctrica na central de Fábrica da Luz no río Miño en Castro Romai, por incumprimento dos plazos previstos na concesión ao Concello de Lugo.

 

 

Fitos 40 anos Hitos 40 años

Hoxe, como hai 40 anos, a túa axuda é imprescindible
para defender a nosa natureza

Faite da 'Sociedade'

Calendario da Natureza 2016-2017

 

 

OUTRAS NOVIDADES

Directiva 2016/2284 Redución contaminantes atmosféricos

RD 389/2016, Plan Director Red de Parques Nacionales

Decreto 119/2016 Catálogo das paisaxes de Galicia

Especies invasoras preocupantes na UE

Exclusión de REGANOSA do trámite de AIA

Plan de Acción Reserva da Biosfera transfronteiriza do Xurés

Sentencia Tribunal Supremo sobre especies invasoras

Lei 2/2016 do Solo de Galicia

RD 1/2016 Aprobación Plan Hidrolóxico Miño-Sil

Ley 33/2015, modifica Ley 42/2007 Patrimonio Natural y Biodiversidad

Fractura hidráulica ("fracking")