logo

Dende 1973 estudiando, divulgando e defendendo o patrimonio natural galego

sghn@sghn.org

Buscador en www.sghn.org
SGHN Xeral As Mariñas Ferrol Ourense Pontevedra Museo Astronomía
En www.sghn.org
 
line decor
  INICIO
line decor

 

 

 

 

 



 
 

 

Guía de actuacións nunha zona queimada

pdf para tablet/ebook - pdf imprimible

Guía de actuaciones en una zona quemada

pdf para tablet/ebook - pdf imprimible

Guia de actuações numa zona queimada

pdf para tablet/ebook - pdf imprimible

 

SGHN solicita a recuperación ambiental da "península da Bunge" no río Mero

Santiago, 12-12-2017

A península que forma o río Mero no seu tramo final, antes de formar a ría do Burgo, foi ocupada desde 1967 ata 2009 por unha planta de produción de aceites, da que hoxe só quedan os cimentos.

Aínda que hai noticias de prensa que fan referencia a que se trata dunha propiedade privada; aparentemente trátase dunha zona de recheo, como comentan mariscadores que tradicionalmente traballaron na zona hai moitos anos. Tamén se pode contrastar a imaxe do voo americano de 1956, no que a textura da imaxe é moi similar a outras zonas de vexetación de ribeira que permanecen hoxe. Pode verse tamén que toda a península estaba bordeada de árbores de ribeira, e que na maior parte da superficie non había campos de cultivo, cando ao oeste, á outra beira da vía, está inzado deles. Parece deducirse que non eran terras aptas para cultivar por tratarse de terreo brañento e asolagable nas enchentes do río.

Segundo investigadores do Instituto de Investigacións Marinas (IIM - CSIC) o incremento do espesor dos lodos no fondo da ría do Burgo é dun centímetro anual. Os expertos coinciden en que unha das medidas para filtrar eses lodos, son as vexetacións de ribeira, ameneiros, xunqueiras etc… e as brañas asolagables que rodeaban os ríos antes de que se lles sometera a antropización e construcións.

Nestes momentos está en fase moi avanzada o PXOM de Culleredo, que na súa redacción inicial establecía que a zona da Bunge tiña unha calificación de terreo urbán e que recollía uns usos de aparcamento disuasorio, apeadeiro de tren, e solar de uso terciario (posible área comercial). Esta cualificación desbota devolver ao río o que lle pertence, perdéndose a oportunidade de crear unha “infraestrutura verde” que faga de filtro dos fangos que baixan polo río Mero e que rematan no fondo da ría e que tan caro nos vai saír aos contribuíntes retirar. No termo “infraestrutura verde" inclúense:

  • O compoñente físico, isto é, a rede de espazos verdes nos cales e a través dos cales os procesos e funcións naturais se manteñen. Os ríos son un exemplo deste soporte físico.
  • Os proxectos, é dicir, as intervencións deseñadas para conservar, mellorar ou restaurar a natureza, e eses procesos e funcións naturais que aseguren múltiples servizos ecosistémicos á sociedade: recuperación das chairas de asolagamento, construción de escalas para peces, medidas para o control da erosión, restauración de humedais e drenaxe urbano sostible, entre outras.

Polos devanditos argumentos, SGHN ven de solicitar ao Concello de Culleredo (PDF) que os terreos da península da Bunge, e incluso os que se puideran delimitar nese entorno cos estudos axeitados, deberían:

  • Ser excluídos de recalificación urbanística que permita os usos dunha zona urbana.
  • Incluírse nos estudos dos organismos citados para a inclusión na rede de infraestruturas verdes.
  • Ser obxecto dun proxecto de recuperación que inclua a retirada dos recheo e permita que volva ser unha zona anegable de vexetación de ribeira que facilitara o filtrado dos lodos que baixan polo río.
  • Recuperarse como un área de natureza para o coñecemento e desfrute de fauna e flora.

 

O Museo de SGHN na revista A Croa

Ferrol, 08-12-2017

Baixo o título "O Museo da Sociedade Galega de Historia Natural, corenta e un anos despois do nacemento da entidade", a Revista A Croa (Boletín do Museo do Castro de Viladonga) amosa nun interesante e exhaustivo artigo o percorrido pola historia do Museo de SGHN, estreitamente vencellado á Delegación en Ferrol de SGHN: antecedentes, primeiras exposicións, estrutura, funcionamento, pezas e coleccións salientables e cómo se albisca o futuro do mesmo. Pódese accedeer ao artigo premendo AQUÍ ou na imaxe da dereita.

Espazo profundo: Nebulosa da Águia

Efemérides astronómicas de decembro

Ferrol, 30-11-2017

Entre as constelacions de Saxitario e Ofiuco, atópase a constelación de Serpens Cauda e nela localízase M16, conxunto astronómico que está conformado pola Nebulosa da Águia e un cúmulo estelar aberto asociado con ela denominado NGC 6611. Aínda que a todo o conxunto denomínaselle de ambos xeitos, M16 e Nebulosa da Águia.

Trátase dunha nebulosa de emisión das denominadas rexións HII, autenticos viveiros estelares, onde estrelas novas fórmanse dentro de nubes de pó e gases ionizados, que emiten radiacións ultravioletas. Atópase a 7.000 anos luz, o seu tamaño aparente é dunha Lúa chea, aínda que o real é de 70 x 50 anos luz, estímase que ten unha antigüidade de 5,5 millóns de anos. A súa magnitude aparente é de 8,0.

Foi citada por primeira vez polo astrónomo suizo Jean-Philippe Loys de Chéseaux en 1745, que a relacionou cun simple cúmulo de estrelas. Poucos anos despois a nebulosa foi descuberta por Charles Messier o 3 de xuño de 1764, describíndoa como un grupo de pequenas estrelas enredadas nun débil resplandor.

É coñecida tamén como: IC 4703, Nebulosa da Estrela Raiña, A Agulla, Sharpless 49, RCW 165, Gum 83, Collinder 375, C 1816-138 e CTB 51. O nome de Nebulosa da Águia provén da forma da nebulosa, que se asemella a unha águia con ás estendidas e as garras abertas, como podemos apreciar na foto dos nosos compañeiros de Fotografía Ferrolterra e da SGHN. As garras da águia correspóndense coas coñecidas nubes chamadas os Alicerces da Creación, xigantescas columnas de gas e pó de hidróxeno que teñen entre 2 e 3 anos luz de longo. En 2007 un estudo observacional suxeriu que puideron ser destruídas pola explosión dunha estrela fai uns 6.000 anos, e que en realidade estas columnas xa non existen, polo que dentro de 1.000 anos os humanos verán un espectáculo inusual, unha supernova.

A rexión do ceo na que se atopa M16 é rica en obxectos astronómicos que a rodean, uns simples prismáticos pódennos axudar, pero cun telescopio pequeno poderemos ver M9, M11, M17, M18, M21, M23, M25, M26 e outros máis. Invitámosvos a descubrilos!

Ver ampliación.

  • Día 2: Choiva de estrelas Phoenícidas de Decembro, actividade entre o 1 e o 6 de decembro, cun máximo variable o 2 de decembro.
  • Día 3: Ás 15:48 h Lúa Chéa.
  • Día 8: Choiva de estrelas Pupidas Velidas, actividade entre o 2 e o 15 de decembro, cun máximo de 10 por hora o 8 de decembro.
  • Día 9: Choiva de estrelas Monocerótidas, actividade entre o 27 de novembro e o 17 de decembro, cun máximo de 2 por hora o 9 de decembro.
  • Día 10: Ás 07:53 h a Lúa en Cuarto Minguante.
  • Día 11: Choiva de estrelas Sigma Hidridas, actividade entre o 3 e o 15 de decembro, cun máximo de 2 por hora o 11 de decembro.
  • Día 14: Xúpiter e a Lúa moi próximos.
  • Día 13: Marte e a Lúa moi próximos. Choiva de estrelas Xemínidas, actividade entre o 6 e o 17 de decembro, cun máximo de 100 por hora o 13 de decembro.
  • Día 15: Mercurio e Venus moi próximos. Visible pouco antes do amencer.
  • Día 17: Triple conxunción no amencer, Mercurio, Venus e a Lúa.
  • Día 18: Ás 06:32 h Lúa Nova.
  • Día 19: Choiva de estrelas Coma Berenícidas, actividade entre o 12 de decembro e o 23 de xaneiro, cun máximo de 5 por hora o 19 de decembro.
  • Día 20: Aniversario da morte do Astónomo e Astrofísico Carl Sagan en 1996. Choiva de estrelas Leónidas Minóridas, actividae entre o 6 de decembro e o 18 de xaneiro, cun máximo de de 5 por hora o día 20.
  • Día 21: Ás 16:19 h TU, comenza o inverno no hemisferio norte, verán no sur.
  • Día 22: Choiva de estrelas Úrsidas, actividade entre o 17 e o 24 de decembro, cun máximo de 10 por hora o 22.
  • Día 25: Venus e Saturno moi próximos.
  • Día 26: Ás 09:22 h a Lúa en Cuarto Crecente.

Planetas

  • Mercurio en Ofiuco con magnitude 1,9 visible pouco antes do amencer.
  • Venus en Ofiuco con magnitude 1,9 visible pouco antes do amencer.
  • Marte en Virgo com magnitude 1,78, visible catro horas antes do amencer.
  • Xúpiter en Libra com magnitude -1,31, visible 3 horas e media antes do amencer.
  • Saturno en Saxitario con magnitude de 0,6, pola súa proximidade ao Sol non visible.
  • Urano en Piscis con magnitude 6,1, visible con prismáticos case toda a noite.

Cometas

  • Este mes, pola súa magnitude os cometas son dificilmente localizables.

Ver ampliación.

Unha Limia Limpa é posible!!!

Limia-Antela, 29-11-2017

Que unha Limia Limpa é posible, e que paga moito a pena conseguila, é un sentimento que xa trascende fóra de Galicia: o proxecto presentado polos compañeiros de SGHN-Sección Antela foi un dos 50 seleccionados a nivel estatal para recibir unha axuda de 1.500 euros no cadro do proxecto "LIBERA, naturaleza sin basura" convocado por SEO/BirdLife e Ecoembes.

O obxectivo do proxecto comezado hai agora tres anos é reverter parcialmente e atenuar a degradación sufrida polos procesos de desecación, concentración parcelaria e vertidos de lixo, entullos e residuos varios na "Veiga de Gomareite", que en tempos foi o extremo norleste da antigua Lagoa de Antela.

A primeira xornada de traballo para recollida de lixo xa está convocada para o vindeiro sábado día 2. O lugar de encontro é a Estación de Servizo Antela (saída 193 da autovía A52) ás 9:30 h. Se estás interesado en colaborar manda un correo electrónico a antela@sghn.org cos teus datos e teléfono de contacto, para organizar toda a loxística da actividade.

Estado do espazos naturais e a biodiversidade en Galicia.
2. Espazos protexidos: uso público

Santiago de Compostela, 27-11-2017

Dende a súa fundación como Grupo Ornitolóxico Galego hai xa 44 anos e a súa transformación en Sociedade Galega de Historia Natural 4 anos despois, SGHN mantén unha actividade ininterrumpida a prol do estudio, divulgación e conservación do patrimonio natural galego. Con esta longa experiencia, e conforme aos obxectivos e metas para 2020 establecidos pola Estratexia de Biodiversidade da Unión Europea, faise a presente análise do “Estado da natureza” en Galicia”, que se estrutura en tres capítulos, o primeiro deles publicado nesta web hai mes e medio:

  1. Espazos protexidos: superficie, xestión e apoio ás comunidades locais.
  2. Espazos protexidos: Uso público.
  3. Biodiversidade: especies ameazadas e especies invasoras.

2.1. Abandono dos centros de interpretación

O abandono e desinterese das administracións públicas polos espazos naturais e o Patrimonio Natural de Galicia evidénciase no estado de abandono no que se atopan a maioría dos escasos centros de interpretación. Nos abertos ao público séguese mostrando na maioría dos casos elementos expositivos de máis de 10 anos, non adecuados nin ao coñecemento científico dos espazos naturais, nin aos obxectivos e normas de conservación que rexen neles.

2.2. Deficiencia na sinalética dos espazos naturais

Os letreiros indicativos dos espazos naturais e das normas vinculadas co uso público son cada vez máis raros na paisaxe galega, quedando reservadas aos Parques Naturais e ao Parque Nacional. No resto dos espazos son nulas ou sen contidos específicos sobre a normativa actual, como ocorre no Monumento Natural das Catedrais, ou nos humidais Ramsar de Ría do Eo, Ortigueira, Valdoviño, Ons - O Grove, e en xeral nos espazos da Rede Natura 2000. O visitante dos espazos naturais galegos, a diferenza do que ocorre noutros territorios de Europa, carece na maioría dos casos de paneis indicativos onde se indique que tipo de actividades son permitidas e cales son prohibidas ou requiren dunha autorización. A falta destas indicacións fomenta en consecuencia un uso insustentable e anárquico dos espazos naturais.

2.3. Descontrol do uso público

Nas declaracións dos responsables da Xunta de Galicia, así como en varias das campañas publicitarias, confúndense habitualmente os Espazos Naturais con áreas de esparexemento e diversión, capaces de acoller todo tipo de manifestacións recreativas, deportivas ou culturais, mesmo cando estas impactan de forma notoria e negativa a propia integridade dos devanditos espazos e o estado de conservación dos compoñentes da biodiversidade (máis...).

Existen múltiples alternativas para levar a cabo as distintas probas e actividades recreativas, deportivas ou culturais sen afectar aos espazos naturais, como se recolle desde a década dos oitenta nas distintas normativas ambientais da Unión Europea, o Estado e a Comunidade Autónoma de Galicia. Pero estas normativas parece ser descoñecidas sorprendentemente polos responsables da Axencia de Turismo de Galicia e da Dirección Xeral do Patrimonio Natural, que seguen impulsando e autorizando accións totalmente contrarias aos obxectivos de conservación dos espazos naturais e dos compoñentes da biodiversidade.

Palco das festas de Sta Rosa no interior da ZEC Estaca de Bares (esquerda) e aparcadoiro sobre hábitat prioritario na ZEC Costa Ártabra (dereita).

O incumprimento da normativa relativa ao uso público alcanza niveis bochornosos cando se permite a organización no Parque Natural de Corrubedo e lagoas de Carregal de Vixán, dun acto, con presenza do Presidente da Xunta de Galicia, incumprindo abertamente as disposicións establecidas sobre o uso de megafonía no Decreto de creación do Parque Natural, o seu Plan de Ordenación dos Recursos Naturais e o Plan Director da Rede Natura 2000 de Galicia. A pesares da denuncia presentada pola SGHN, ningún dos responsables deste irregular acto foi cesado.

O uso alegal da megafonía prodígase noutros espazos naturais galegos que acubillan a unha prolífica lista de festas e actividades deportivas, especialmente na provincia da Coruña: Concerto de Balarés (ZEC Costa da Morte), Festas en Meiras (ZEC Costa Ártabra), Pantin Classic (ZEC Costa Ártabra), Festas de Santa Rosa (ZEC Estaca de Bares). Nestes espazos o uso da megafonía vén precedido habitualmente por unha irracional roza dos hábitats naturais, así como do emprego como zona aparcadoiro, circulación de vehículos ou acampada, de áreas con hábitats de interese comunitario.

Roza sobre hábitats prioritarios no ecosistema dunar da Praia de Reinante (ZEC As Catedrais) para favorecer o tránsito de veraneantes.

Noutros casos a falta de medios de control e vixilancia están a propiciar actuacións descontroladas de uso público sobre as áreas de maior valor do Patrimonio Natural de Galicia. No Parque Natural de Corrubedo e lagoas de Carregal de Vixán, a redución ou case eliminación do sistema de vixilancia que noutros anos establecíase ao redor da Duna Móbil, propicia a destrución da mesma por un pisoteo incontrolado, que alcanza niveis preocupantes nos fins de semana. Á falta de vixilancia deste elemento singular do Patrimonio Natural, únense declaracións inconscientes dalgúns representantes municipais que seguen empeñados en permitir o tránsito sobre a duna, ninguneando os efectos de este sobre o seu estado de conservación.

A chegada do estío supón ademais un total descontrol nos espazos naturais do litoral galego en relación coas acampadas ilegais, e a circulación e aparcadoiro de vehículos sobre os hábitats de interese comunitario, incumprindo deste xeito o réxime de uso derivado do Plan Director da Rede Natura 2000 de Galicia.

Alteración do sistema dunar na Praia de Reinante (ZEC As Catedrais)

A falta de vixilancia e control sobre o uso público nos espazos naturais queda patente cando se tolera en distintas praias alterar o substrato, utilizando as pedras para construír pequenos milladoiros, a semellanza dos montículos de pedras nepalíes ou andinos. Esta actividade, que artificializa a paixase e alter o hábitat de especies de flora e fauna, alcanza niveis moi preocupantes en áreas de gran valor ambiental e cultural como a Praia Xudemil, Baroña (ZEC Complexo Húmido de Corrubedo); Cemiterio dos Ingleses, Praia de Trece (ZEC Costa da Morte); Foxo Longo (ZEC As Catedrais). Algunhas destas construcións levan máis de 3 anos en pé, sen que a administración competente na xestión dos espazos naturais tome as medidas oportunas para recuperar as áreas degradadas e evitar novas alteracións.

O Foxo Longo (ZEC As Catedrais). Alteración do ecosistema de cantil pola construción irracional de milladoiros.

Cemiterio dos Ingleses (ZEC Costa da Morte). Alteración do ecosistema de cantil pola construción irracional de milladoiros.

Nos espazos litorais, pero tamén nos espazos interiores, constátase o incumprimento xeneralizado das normas relativas ao tránsito de animais de compañía vinculadas co uso público dos espazos. A presenza de cans soltos, sen ningún tipo de boceira, adquire unha gran preocupación especialmente nos humidais, nos sistemas dunares e noutras zonas de cría de aves.

2.4. Posesión e uso de munición de chumbo en humidais

Nos humidais galegos seguimos observando restos de munición con chumbo, o que supón un grave e reiterado incumprimento da normativa estatal, sen que a administración autonómica teña derrogado o seu decreto alegal (por contrario á lei estatal) como lle reclamou reiteradamente SGHN o Defensor del Pueblo nin moito menos adoptado medida algunha para garantir o cumprimento da lei e perseguir aos infractores da mesma.

 

Actividades de SGHN-Astronomía en Ferrol

Ferrol, 21-11-2017

Preme nas imaxes para velas ampliadas.

 

É potable a auga das zonas queimadas?

Santiago, 13-11-2017

Os hidrocarburos aromáticos policíclicos (HAPs) son un grupo de máis de 100 sustancias orgánicas químicas diferentes que se forman durante a combustión incompleta do carbón, petróleo, lixo e outros produtos orgánicos; tamén poden ser produtos industriais empregados na construcción, tinturas e pesticidas. Moitos HAPs son contaminantes orgánicos tóxicos, persistentes e bioacumulables, que en maior ou menor medida teñen (ou se sospeita que teñen) efectos carcinoxénicos ou mutaxénicos. Os HAPs tamen se orixinan en grandes cantidades durante os incendios forestales e logo son arrastrados polas choivas cara aos cursos e masas de auga, ata o punto de que unha recente publicación científica empregou as súas concentracións en sedimentos dun lago para elaborar un rexistro histórico de incendios na súa bacía (Denis et al., 2012).

A presenza en praias e sedimentos de encoros galegos de HAPs orixinados con toda proabibilidade por incendios forestais xa está comprobada alomenos por dous estudos:

  • No Estudo de Impacto Ambiental da "Central reversible Salas-Conchas" detectáronse niveis moi elevados de HAPs nos sedimentos recollidos preto do muro de presa do encoro das Conchas (río Limia).
  • Nunha investigación sobre os niveis de HAPs nos ovos das píllaras das dunas (Charadrius alexandrinus) que crían nas praias do noroeste ibérico (Vidal et al., 2011) detectouse un incremento de 5 veces na concentración de HAPs despois da vaga de lumes de 2006, que tivo uns efectos maiores nos niveis de HAPs que a marea negra do Prestige.

Benzo(a)pireno, un dos Hidrocarburos Aromáticos Policíclicos máis perigosos: moi tóxico para os organismos acuáticos, persistente, bioacumulable, canceríxeno e probablemente mutaxénico. Véxanse tamén benzo(a)antraceno, benzo(b) fluoranteno, benzo(k)fluoranteno, pireno e indeno (1,2,3-C,D)pireno.

Por outra banda, nos sedimentos erosionados de zonas queimadas en Galicia (Gómez-Rey et al., 2013) téñense detectado niveis moi elevados de algúns elementos traza (nomeadamente zinc e manganeso) que poderían comprometer a potabilidade das augas.

Imaxes arriba e á esquerda: cinzas no areal de Caldebarcos-Berberecheira, dous meses despois do incendio que asolou o Monte Pindo en 2013 (as referencias de tamaño son moedas de 2 cts e 1 euro).

Con data 22-07-2014 (máis...), SGHN xa solicitara á Confederación Hidrográfica do Miño-Sil e a Augas de Galicia que na revisión dos Plans Hidrolóxicos dos ríos galegos, se incluira expresamente a análise sistemática das concentracións de hidrocarburos aromáticos policíclicos (HAPs) nos sedimentos de todas as masas de auga naturais ou artificiais para avaliar se existe ou non contaminación e, xa que logo, factores de risco para a calidade das augas, os organismos acuáticos e a saúde humana.

A recente vaga de lumes que asolou boa parte de Galicia, incluindo zonas densamente habitadas, calcinou extensas superficies nas cabeceiras ou na contorna de mananciais, captacións de auga, ríos e encoros tanto hidroeléctricos como de abastecemento de auga ás poboacións, polo que existe o risco de que as cinzas, carbóns e sedimentos arrastrados polas choivas ocasionen a contaminación dos cursos e masas de auga, incluidas as empregadas para abastecemento humano e animal.

Por estes motivos, e en aplicación do principio de precaución, SGHN ven de solicitar á Consellería de Sanidade que, coordinadamente cos organismos de bacía (Augas de Galicia e Confederación Hidrográfica do Miño-Sil) e os servizos municipais de augas, proceda urxentemente a analizar os niveis de hidrocarburos aromáticos policíclicos e elementos traza nas augas e nos sedimentos dos encoros nas zonas afectadas pola recente vaga de lumes forestais.

Bibliografía citada

  • Denis, E.H., Toney, J.L., Tarozo, R., Anderson, R.S., Roach, L.D., Huang, E. (2012). Polycyclic aromatic hydrocarbons (PAHs) in lake sediments record historic fire events: Validation using HPLC-fluorescence detection. Organic Geochemistry 45, 7-17.
  • Gómez-Rey, M.X., García-Marco, S., Fernández, C., Couto-Vázquez, A., González-Prieto, S.J. (2014). Effects of post-fire soil stabilization techniques on trace element lost by erosion. International Journal of Wildland Fire 23: 93-103.
  • Vidal, M., Domínguez, J., Luís, A. (2011). Spatial and temporal patterns of polycyclic aromatic hydrocarbons (PAHs) in eggs of a coastal bird from northwestern Iberia after a major oil spill. Science of The Total Environment 409: 2668-2673.

 

Atlas SGHN de Flora Exótica Invasora
Ficha de identificación de Lantana camara L.

Pontevedra, 11-11-2017

Este arbusto americano (as veces lianoide) pertence á familia das verbenáceas e coñécese popularmente como “bandeira española”. Foi citada en Galicia por vez primeira no ano 1988 para Pontevedra. Introducida para uso ornamental, cando escapa dos cultivos ten un comportamento invasor, sobre todo en zonas de clima cálido. Posúe efectos alelopáticos sobre o medio natural e está incluída na lista da UICN das 100 especies alóctonas invasoras máis perigosas do mundo polos seus impactos sobre pastos, cultivos e bosques. Emprégase habitualmente nos xardíns das cidades, invadindo en Galicia polo de agora zonas ruderais e periurbanas. É altamente tóxica, e provoca intoxicacións ao gando, cabalos e ovellas. Tamén téñense producido accidentes mortais en nenos pola inxestión dos seus froitos.

Premendo na imaxe da dereite pódese descargar a ficha de identificación en PDF.
Colabora no Atlas escribindo a botanica@sghn.org
http://www.sghn.org/Seccion_Botanica/Seccion_Botanica.html

 

Proxecto de reapertura da mina de cobre de Touro

Santiago, 08-11-2017

SGHN ven de presentar as súas alegacións (PDF) ao proxecto de explotación, plan de restauración e estudo de avaliación de impacto ambiental da concesión de explotación San Rafael nº 2946 (O Pino e Touro, A Coruña) nas que, ademais de diversas deficiencias e contradicións do propio estudo, salienta:

  • Que, máis aló de identificalos como residuos non inertes pola súa grande propensión a xenerar drenaxe ácedo de mina, non se proporciona información sobre concentración de metais e metaloides potencialmente perigosos (con concentracións ata 1000 veces maiores que o promedio da codia terrestre), e a correspondente clasificación de perigosidade dos residuos mineiros.
  • Que o proxecto tería un grande impacto sobre a auga e os ecosistemas acuáticos ao contemplar o desvío dos regos do Burgo e das Pucheiras nun treito de 984 m e de 1225 m, respectivamente, a supresión de 850 m do Rego da Reigada, a desaparición de ata 20 mananciais e 5 depósitos que abastecen de auga a non menos dun cento de vivendas e explotacións gandeiras, e posibles afeccións a outros mananciais próximos ás zonas previstas para depósitos de estériles.
  • Que os denominados “depósitos de estériles” son realmente balsas de lodos permanentes, contidas por diques de 2806 e 3187 m de lonxitude e alturas de ata 74 e 81 m, que se encapsularían ao final da súa vida útil. No caso de fallar ditos diques enormes, que rodearían por dous dos tres lados á aldea de Arinteiro a menos de 250 m de distancia das casas, o estudo recoñece que terían consecuencias moi altas en canto a perda de vidas humanas, danos ao medio ambiente e perdas económicas, e iso sen ter avaliados os seus efectos sobre a ZEC Sistema fluvial Ulla-Deza, as especies ameazadas (nomeadamente Margaritifera margaritifera e Galemys pyrenaicus), a riqueza pesqueira e marisqueira da ría de Arousa e o Humidal Ramsar Complexo intemareal Umia-Grove-Carreirón.
  • Que nos denominados “depósitos de estériles” quedarían indefinidamente almacenados diversos compostos químicos empregados para separar o cobre e que teñen distinto grao de perigosidade para as persoas e o medio ambiente:
  • Que no EIA non se menciona que a menos de 1 km da contorna da explotación mineira existe unha vintena de núcleos de poboación, unha gardería, unha residencia da terceira idade, unha piscina municipal, unha área recreativa, o Centro de Interpretación do Río Ulla e o Centro de Protección Civil, que en maior ou menor medida sufrirán as vibracións de 6 voaduras diarias (cada unha con entre 9 e 16 toneladas de explosivos), e tampouco os posibles efectos dos micro-terremotos sobre a estabilidade dos diques das balsas de estériles.
  • Que o estudio socio-económico é moi pouco rigoroso ao empregar continuamente datos erróneos, contraditorios ou desactualizados:
    • Emprego: mentres sobreestima nun 20% os empregos directos reais que crearía a mina, subestima en máis dun 50% a importancia do tecido produtivo do sector primario, que amosa indicadores de vitalidade e importancia moito máis elevados que no resto da provincia e de Galicia. Ademais, presenta datos desactualizados e hoxe non válidos sobre o paro na comarca. Tamén chega a comparar os datos dos censos agrarios de 1999 e 2009, cando na propia páxina do Instituto Galego de Estatística se advirte expresamente que ditos censos NON son comparables pola diferente metodoloxía empregada.
    • Evolución demográfica: presenta o proxecto mineiro como solución contra o despoboamente empregando datos inexactos (comparación con minas en Asturias) e esquecendo que durante o periodo de actividade da antiga mina de cobre con Río Tinto a evolución demográfica dos concellos afectos foi peor que no periodo posterior coa mina parada.
    • Renta per cápita: baséase nos datos de “ingreso medio por fogar” da Área de Santiago (comarcas da Barcala, O Sar e Santiago), cando nesa enquisa do Instituto Galego de Estatística a comarca de Arzúa, xunto coas de Ordes e Terra de Melide, inclúese na Área da Coruña suroriental, polo que a análise que se fai é totalmente errónea.

Por último, pero non por iso menos importante, está o impacto da mina sobre o patrimonio arqueolóxico. Tras sobrevivir a 15 anos coa antiga explotación mineira a ceo aberto de Río Tinto, os traballos de “rexeneración medioambiental” (nunha zona NON afectada pola explotación mineira) que provocaron a destrución do castro de Copa foron sensiblemente coetáneos con:

  • Un forte incremento do prezo internacional do cobre a partires de 2002, tras 8 anos de descensos ou estabilidade (imaxe dereita).
  • A solicitude (22-12-2010) e aprobación (18-10-2011) da demasía da Concesión de Explotación San Rafael nº 2946 a Explotaciones Gallegas S.L.
  • A realización de novos sondeos na mina de Touro entre o 09-01-2012 e o 03-09-2012.
  • A obtención e/ou elaboración dunha boa parte da documentación técnica xeolóxico-mineira na que se basea a “Actualización del proyecto de explotación vigente de cobre de Touro” que agora pretende sepultar os restos do casual (?) e accidentalmente (?) desaparecido castro de Copa baixo unha escombreira.

Por istes motivos, SGHN solicitou tamén ao Secretario Xeral de Cultura (PDF) que abra unha investigación exhaustiva sobre estes feitos para avaliar e, no seu caso, depurar as responsabilidades legais.

En consecuencia, SGHN ven de solicitar que se rexeite o Estudio de Impacto Ambiental do proxecto e se esixa a elaboración dun novo que inclúa:

  • Os datos de concentración de metais e metaloides potencialmente perigosos e a correspondente clasificación de perigosidade dos residuos mineiros.
  • Unha simulación dos efectos humanos, sanitarios, económicos e ecolóxicos do pior accidente posible provocado pola rotura das balsas de estériles. Dita simulación é imprescindible á vista dos precedentes noutros casos de minería metálica a ceo aberto, por exemplo a rotura da balsa mineira en Aznalcollar.
  • Unha análise seria e rigorosa do impacto do proxecto mineiro sobre:
    • A poboación e o tecido produtivo.
    • O recurso auga, en cantidade e calidade, incluindo o abastecemento de auga aos núcleos de poboación e ás explotacións agrícolas e gandeiras.
    • A paisaxe, nomeadamente cunha axeitada simulación do impacto visual dos depósitos de estériles sobre a poboación do núcleo de Arinteiro.
    • As especies ameazadas (vulnerables ou en perigo de extinción) que se poderían ver afectadas, nomeadamente Margaritifera margaritifera e Galemys pyrenaica.
    • Os espazos naturais protexidos: ZEC Sistema fluvial Ulla-Deza e Humidal Ramsar Complexo intermareal Umia-Grove-Carreirón.
  • Que se esixa á empresa a contratación dun seguro de responsabilidade civil, nunha compañía de seguros radicada na Unión Europea e suxeita á lexislación da UE, para facer fronte a todos os danos previsibles de acordo coa simulación do pior accidente posible, na liña do establecido pola Directiva 2004/35/CE e a Lei estatal 26/2007 sobre responsabilidade medioambiental en relación coa prevención e reparación de danos medioambientais.
  • Que, ao non concorrer no proxecto ningunha das consideracións establecidas no Artigo 6 da DC 92/43/CEE e no Artigo 45.6 da Ley 42/2007 do Patrimonio Natural e a Biodiversidade, non se autorice a afección sobre:
    • Hábitats de conservación prioritaria na UE (DC 92/43/CEE).
    • Especies incluidas nos catálogos estatal e autonómico de especies ameazadas.
  • Que se realice unha intervención arqueolóxica previa, exhaustiva, independente e supervisada pola Consellería de Cultura na zona do castro de Copa e tamén no resto da superficie que afectaría o proxecto.
  • Que se esixa a instalación dunha rede automática de monitoreo de calidade ambiental das augas que salgan da mina, con acceso libre en tempo real na web de Augas de Galicia.

 

Por qué son agora máis mortíferos os lumes en Pontevedra?

Santiago, 05-11-2017 (actualizado 13-11-2017)

Segundo a información recopilada nas hemerotecas (que podería ser incompleta; datos actualizados grazas á comunicación dun lector; agradécese toda información sobre vítimas non incluidas na lista), nos últimos 34 anos en Galicia morreron 27 persoas a causa dos incendios forestais: 9 pilotos en accidentes de aviación e 18 veciños ou brigadistas en terra:

  • 09-09-1988: 4 mortos en accidente hidroavión en Lavacolla (C)
  • 16-06-1996: 1 brigadista morto en Cerdedelo (Ou)
  • 07-07-1997: 2 mortos en queimas autorizadas en A Estrada e Lalín (Po)
  • 26-08-1998: 1 brigadista morto no P.N. Xurés (Ou)
  • 09-09-1998: 1 piloto morto en desprazamento para extinción en Laza (Ou)
  • 08-04-2001: 1 veciña que queimaba restrebes morta en Marín (Po)
  • 20-06-2001: 1 conductor moto-boma morto en accidente de tráfico en Guntín (Lu)
  • 13-05-2003: 1 veciño morto en A Cañiza
  • 22-07-2004: 1 piloto morto nun incendio en Beariz (Ou)
  • 07-06-2005: 1 piloto morto en Beariz (Ou), tras extinción incendio en Poio (Po)
  • 06-08-2005: 1 piloto morto en extinción en Medeiros (Ou)
  • __-__-2005: 1 bombeiro morto en extinción incendio en Pontevedra
  • 04-08-2006: 2 veciñas mortas en Cerdedo (Po) ao fuxir dun incendio
  • 07-08-2006: 1 veciño morto en Campo Lameiro (Po) durante extinción incendio
  • 12-08-2006: 1 veciño morto en A Cañiza durante extinción incendio
  • 04-08-2010: 1 veciña que queimaba restrebes morta en Outes (C)
  • 12-08-2010: 2 brigadistas mortos en Fornelos de Montes (Po) durante extinción
  • 02-10-2011: 1 piloto morto en accidente avioneta extinción en Vences (Ou)
  • 27-03-2012: 1 brigadista morto en Castrelo do Val (Ou) durante un incendio
  • 15-10-2017: 3 vecinos mortos en (Po) e 1 en Carballeda de Avia (Ou)

A distribución das 18 vítimas mortais en terra é moi desigual entre o periodo 1984-2000 (4 falecidos) e 2001-17 (16 falecidos), é dicir, a mortalidade cuadruplicouse nos últimos anos. Tamén é moi dispar a distribución por provincias e a súa evolución entre ambolos dous periodos considerados, cun lixeiro incremento na Coruña (de 0 a 1 vítima) e Lugo (de 0 a 1 vítima) e estabilidade en Ourense (2 e 2 vítimas), mentres que sufriu un forte aumento en Pontevedra onde se sextuplicou a mortalidade a causa dos lumes pasando de 2 a 12 vítimas. Xa que logo, o incremento da mortalidade polos lumes forestais en Galicia concéntrase, case exclusivamente, na provincia de Pontevedra.

Corrixida en función da poboación de cada provincia (expresada en vítimas por cen mil de habitantes), a mortalidade provocada polos lumes forestais dende 2001 é de 0,09 en A Coruña, 0,30 en Lugo, 0,64 en Ourense e 1,27 en Pontevedra. A maior taxa de mortalidade en Pontevedra non se debe exclusivamente ao número de lumes e a superficie queimada, que son semellantes aos da Coruña e pouco máis da metade dos que se producen en Ourense.

Entón, por que son agora máis mortíferos os lumes forestais na provincia de Pontevedra? Sen perxuizo de que é necesaria unha análise máis pormenorizada antes de tirar conclusións definitivas e deseñar medidas para evitar no posible as vítimas mortais, os seguintes mapas apuntan a unha coincidencia que podería axudar a explicalo. Na provincia de Pontevedra a distribución das zonas con maiores densidades de "frondosas perennifolias" (case exclusivamente eucaliptos e acacias) coincide sensiblemente coas maiores densidades de poboación. Ao anterior podemos unir a crónica DES-ordenación do territorio, agravada pola crecente eucaliptización e o periodo de burbulla inmobiliaria, mesturándose propietarios plantando eucaliptos a carón dos núcleos de poboación e veciños construindo vivendas entre eucaliptais. Asi mesmo, sen dúbida inflúe o feito comprobado de que, con condicións de manexo semellantes, nos eucaliptais é maior a velocidade de propagación dos lumes (un 50% máis que nunha carballeira e un 25% máis que nun piñeiral) e o risco de aparición de lumes secundarios (ata 3 km de distancia) (Véxase Foto-guía de combustibles forestales de Galicia y comportamiento del fuego asociado). Considerando todos estes aspectos quizais podamos achegarnos á explicación da maior perigosidade dos lumes en Pontevedra.

"Frondosas perennifolias" (case exclusivamente eucaliptos e acacias) en Galicia en 2008 segundo o Inventario Forestal Nacional. Reproducido de silvicultor.blogspot.com.es

Densidade de poboación en Galicia por parroquias segundo datos do Instituto Galego de Estatística. Mapa reproducido de Wikimedia

Revista BRAÑA: Dúas novas bolboretas no PN Illas Atlánticas

Santiago, 01-11-2017

Na revista BRAÑA publícase unha nota (pdf) dando conta de dúas novas especies de bolboretas no Parque Nacional Marítimo-Terrestre das Illas Atlánticas de Galicia. Estas dúas especies son dous licénidos: Favonius quercus e Plebejus argus, o primeiro localizado na illa de Cortegada e o segundo na illa de Ons. Con estas especies o número de bolboretas diurnas no parque elévase a 48.

Na foto adxunta temos unha imaxe de Favonius quercus.

 

INCENDIOS FORESTAIS:
Carta aberta de SGHN ao Presidente da Xunta de Galicia,
aos partidos pol
íticos e a toda persoa que queira escoitar

Santiago, 30-10-2017

Sr. Presidente,

Despois de ler detidamente a súa declaración institucional logo da vaga de incendios de outubro, sentímonos de novo profundamente decepcionados.

Ao longo do seu discurso todo é etéreo, ambiguo, cando agora é momento de falar con claridade e actuar con determinación.

Fala vostede de terrorismo pero ben sabe que NON SON TERRORISTAS os que queiman o monte en Galicia, nin incendiarios vidos de fóra. Vostede sabe perfectamente dende hai anos que son xente de aquí, galegas e galegos como vostede, como todos nós, que por moi variados motivos prenden lume no monte, no que no fondo podería semellar un desapego da terra, un desamor por Galicia que ninguén ata agora tentou corrixir.

En canto a vostedes, Partidos Políticos e gobernantes que nos representan, non podemos dubidar da sinceridade da súa dor e o seu pesar, mais cando despois de cada vaga de lumes se enfrontan no Parlamento, nas Deputacións ou nos Concellos, cando fan declaracións públicas, semella que os incendios, lonxe de ser unha prioridade, impórtanlles ben pouco.

TODOS, en maior ou menor medida, son tamén responsables deste desastre, sexa por toleralo, por non denunciar, ou por non poñer os medios para o evitar.

Apliquen vostedes as leis, empreguen con intelixencia e visión de futuro os recursos públicos que xestionan, fagan o seu traballo e adiquen os seus esforzos á procura do ben para todos.

Póñanse todos a unha, sen cores nin bandeiras, a loitar contra os incendios forestais e, DE VERDADE, "fortalezan os lazos de unión de toda a xente que vive, que vivimos, en Galicia" como din na declaración institucional. Aí tamén estaremos nós.

Agora é o momento, aprovéiteno, aproveitémolo.

Xunta Directiva Xeral de SGHN

Protección da fauna terrestre e acuática despois da vaga de lumes

Santiago, 27-10-2017

As condicións meteorolóxicas ao longo do último ano hidrolóxico levaron a activar os protocolos de alerta por seca na Demarcación Hidrográfica do Miño-Sil e en seis zonas da Demarcación Hidrolóxica de Galicia Costa, con previsións pouco alentadoras de que a situación hidrolóxica mellore en outono. Tendo en conta as importantes consecuencias que sobre as poboacións silvestres de fauna (e flora) teñen os incendios forestais, que xa daquela estaban a asolar a Galicia interior , o pasado 10 de outubro SGHN solicitou á Dirección Xeral de Patrimonio Natural información sobre:

  • As propostas e previsións que manexa para a tempada de caza e pesca fluvial a nivel xeral.
  • Os TECOR afectados por incendios forestais e medidas que se van a adoptar neles para a presente e as vindeiras tempadas de caza.

Malia que a DX de Patrimonio Natural aínda non respostou á dita solicitude de información, tendo en consideración a seca deste ano 2017, a afección dos incendios forestais ao territorio tanto neste ano como nos dous anteriores e a necesidade de asegurar zonas de refuxio e alimentación para a fauna, terrestre e acuática, SGHN ven de solicitar:

  • Que a Dirección Xeral de Patrimonio Natural informe a SGHN sobre:
    • Os terreos de cada TECOR nos que se restrinxiu ou prohibiu a práctica da caza nesta tempada, especificando si están queimados, neste ano ou nos dous anteriores, ou son de protección da fauna.
    • Os acoutados de pesca nos que se restrinxiu ou prohibiu a práctica da pesca nesta tempada.
  • Que, no caso de non terse realizada aínda ningunha actuación, a Dirección Xeral de Patrimonio Natural interveña urxente e explícitamente:
    • Prohibindo a caza polo menos nun radio de 1000 m arredor das zonas queimadas neste e nos dous anos anteriores.
    • Prohibindo a caza onde a seca teña agravado a situación da fauna e nun radio de 1000 m arredor da zona.
    • Prohibindo a pesca nos acoutados cunha baixada significativa do nivel da auga e nos tramos adxacentes polo menos nunha lonxitude de 1000 m.
    • Desenvolvendo aqueloutras actuacións que poidan mitigar os danos sobre a fauna afectada.

 

Incendios e "feitos alternativos"

Santiago, 22-10-2017

Desde fai 35-40 anos o número, a extensión, a severidade e a recurrencia dos incendios en Galicia NON se corresponden coas súas condicións climáticas e os seus ecosistemas, senón que se deben a unha actividade incendiaria moi intensa e case permanente. Xeralmente dita actividade incendiaria non desencadea unha vaga de lumes, pois as condicións meteorolóxicas, a humidade da vexetación e os servicios de extinción o impiden. Pero a situación é distinta con seca, calor e vento que, como nos últimos días, facilitan a propagación dos lumes e dificultan o seu control, desbordando unha e outra vez os dispositivos de extinción. De pouco ten servido que desde comezos dos anos 90 os gastos anuais en extinción crezan sen pausa desde 60 ata máis de 170 millóns de euros, pois non se impediu que continúe a perda de vidas e bens humanos, de infinidade de animais queimados vivos, a destrución da vexetación e a paisaxe, a erosión dos nosos montes e a contaminación de ríos, encoros e rías.

Que haxa en Galicia unha alta actividade incendiaria quere dicir que nos enfrontamos a un "terrorismo incendiario"? Non, pero malia todos os datos na súa contra, as teorías conspiranoicas xorden recurrentemente entre os gobernantes de turno en Galicia dende moito antes que Trump puxese de moda os “feitos alternativos”. Non hai evidencia algunha da “actuación criminal de bandas organizadas, que, reiteradamente y por lo común de modo indiscriminado, pretende crear alarma social con fines políticos” (Diccionario da RAE). Nunca se atoparon probas de coordinación, infraestrutura, financiación, motivacións e axentes da “organización”, os incendios nunca son reivindicados, nas zonas máis castigadas (a Galicia interior) os lumes raramente causan alarma social, e ten habido vagas de lumes con gobernos de todas as cores políticas.

Daquela, quere isto dicir que “loitamos contra o imposible”? De novo, esa é outra verdade alternativa para tratar de eludir responsabilidades profesionais e/ou políticas. NON é aceptable que os responsables da loita contra os incendios forestais, que dispoñen dun orzamento de máis de 170 millóns de euros anuais con ese fin (sen dúbida dos máis altos a nivel internacional en proporción ao territorio), digan que é imposible, pois noutras rexións españolas e europeas sí é posible e con moitos menos cartos. NON é aceptable que os responsables da xestión do medio rural, cunha cantidade moi semellante no Plan de Desenvolvemento Rural de Galicia (1186 millóns para o periodo 2014-20), non invistan estes fondos (aportados nun 75% pola UE) para actuar sobre as causas socio-económicas estruturais que están detras da elevada actividade incendiaria, así como dos gravísimos problemas demográficos do medio rural galego.

Qué podemos facer entón para loitar contra a lacra dos lumes? Concienciar á poboación para erradicar os lumes de orixe humana, o cal por si só permitiría reducir máis dun 90% os lumes en Galicia. Informar aos cidadáns sobre cómo actuar diante dun incendio forestal. Fomentar unha paisaxe forestal diversa en mosaico, con moitos menos piñeiros e eucaliptos e máis frondosas autóctonas. Investir de verdade no desenvolvemento social e ambientalmente sostible, para reverter o avellentamento e despoboamento do rural galego (un dos máis altos de Europa), garantindo calidade de vida para as persoas e un equilibrio entre explotación e conservación do medio natural. Investir máis en prevención, sen esquecer as necesidades de extinción e de restauración das zonas queimadas. E, por suposto, nunca resignarnos: hai que acabar coa lacra dos lumes en Galicia.

Artigo de opinión do Presidente da SGHN do 17-10-2017 solicitado por Faro de Vigo

Incendios forestais: 2º Comunicado de SGHN

Santiago, 16-10-2017

Se unha imaxe vale máis que mil palabras, véxase a portada da publicación de SGHN do ano 1983, “visionaria” do problema e das súas consecuencias.

SGHN diante da proliferación de recetas para axudar a paliar a lamentable situación na que quedan os montes despois desta vaga de incendios, manifesta o seguinte:

  • Desaconsellamos fortemente o emprego indiscriminado de sementes para cubrir as zonas queimadas.
  • É difícil, cando non imposible, atopar sementes autóctonas garantidas tanto na súa orixe (do mesmo lugar de onde se vai sementar) como que se correspondan realmente a especies autóctonas.
  • Na meirande parte dos casos non se sabe realmente o que se vai botar e os posibles efectos perniciosos que no futuro poidan ter: especies vexetais exóticas invasoras.
  • En moitos sitios non se debería pisar tralos incendios, pois acelera o proceso de erosión coas choivas e a compactación do solo.
  • Desaconsellamos enerxicamente o emprego de especies pratenses (as usadas para os campos de herba, pradarías artificiais, etc) pois son en moitos casos especies alóctonas, algunhas delas de carácter invasor (que logo reducirán a posibilidade de asentarse as especies autóctonas).
  • O emprego inaxeitado de sementes é unha preocupación grave en EEUU. En moitos estados esíxese que as sementes estean certificadas de estar libres de especies alóctonas e invasoras.
  • Un mal menor sería empregar cereais, pero deberían ser estériles para que unha vez completado o seu proceso non deixaran pegada.
  • Unha boa intención non ten por qué dar bos resultados.


 

Comunicado de SGHN sobre a dramática vaga de lumes en Galicia

Santiago, 16-10-2017

Aínda que SGHN non é partidaria das manifestacións en quente e mesmo podemos dubidar de se é o mellor momento, desde SGHN apoiamos as concentracións convocadas en diversas cidades e vilas polo Comité de Defensa do Monte Galego entendendo que diante deste problema debemos estar todos xuntos, incluíndo aos nosos representantes. Aínda que é posible que a mensaxe e o comunicado que se lea nestes actos non sexa totalmente coincidente có que SGHN ten manifestado nos últimos 36 anos, consideramos que a nosa presencia é importante como apoio a esa voz que debe de chegar a quen ten responsabilidades para abordar xa dunha vez este problema dun xeito novo. A postura e pensamento de SGHN sobre os lumes lévase reiterando desde o ano 1981 e, resumidamente, é a que segue:

  • De sempre, máis do 90% dos incendios forestais en Galicia son provocados, causados pola man de homes e mulleres de Galicia e por moi diversos motivos.
  • Non é un problema de cór política, na eliminación desta lacra téñense que implicar todos os partidos políticos a unha, e todas as Consellerías do Goberno correspondente, e por suposto toda a cidadanía de Galicia.

E a continuación unha escolma do que SGHN ven reiterando desde hai 36 anos, e que lamentablemente segue a estar vixente e de candente actualidade:

  • “Os lumes non teñen unha única causa (e moito menos a do “terrorismo” ou a dos “enemigos de Galicia”) senón moitas, orixinadas na mesma poboación galega, tanto do campo coma da cidade” (1983).
  • “A sorprendente pasividade coa que a sociedade galega contempla este fenómeno, tan só pode deberse a ignorancia do que realmente está a suceder e das súas consecuencias previsibles” (1985).
  • Ao longo dos anos resulta evidente que as "solucións" postas en práctica foron inútiles e séguese a facer exclusivamente o mesmo de sempre, incrementar orzamentos en extinción para, conter a hemorraxia - con maior ou menor éxito segundo a climatoloxía - máis non cauterizar definitivamente a ferida.  Dende SGHN solicitamos un cambio urxente nos modos de actuación buscando novos camiños e aplicación doutros métodos que poidan acadar resultados positivos.
  • S.G.H.N. considera que para avanzar no tratamento da problemática incendiaria precísanse, entre outras, as seguintes actuacións (1990, 2006, 2011, 2012, ....):
    • Recoñecer a exclusiva autoría dos galegos na traxedia, única explicación ata a data baseada en feitos probados.
    • Divulgar toda a información oficial sobre número de incendios, autoría e superficies queimadas, por ano e concello, para que a cidadanía coñeza a magnitude do problema.
    • Ordenar racionalmente o territorio e evitar as intervencións ambientalmente «duras» e ineficaces: o problema non se resolverá eliminando o mato, ou abrindo pistas e cortalumes, pois xa é difícil, senón imposible, atopar un só kilómetro cuadrado de Galicia sen unha ou varias pistas, estradas ou cortalumes.
  • Tamén é preciso aprender da historia: «Sempre que o propietario non teña interese en que haxa árbores na súa facenda, non bastará toda a vixilancia do Goberno para vixilalo» (Barba y Roca, 1789). Hai que aprender a lección e investir máis en sensibilización ambiental e prevención social que en extinción, para desmontar a «economía do lume» creada ó longo dos últimos 27 anos en torno á extinción dos incendios en Galicia.

Como indicaba SGHN hai apenas 10 días noutro comunicado de prensa "Levamos uns días de outubro cos lumes absolutamente desbocados no noso rural, abandonado polos nosos gobernantes, o máis avellentado e queimado de Europa". Dende dito comunicado os danos ambientais non deixaron de crecer e, desgraciadamente, catro víctimas mortais engrosaron a lista de falecidos por causa dos lumes en Galicia (unha trintena nos últimos coarenta anos).

Din que unha imaxe vale máis que mil palabras, velaquí dúas imaxes coas que tentamos abrir os ollos da cidadanía e dos gobernantes actuais e futuros. De toda a Europa Atlántica, Galicia e o centro-norte de Portugal son as únicas rexións nas que os lumes forestais son un grave problema ambiental; son tamén as únicas rexións que están a sufrir unha gravísima crise demográfica. Casualidade ou causalidade?

Qué resultado obteríamos se, en lugar de en extinción, investisemos cada ano máis de 170 millóns de euros, en prevención, sensibilización e no DESENVOLVEMENTO SOCIAL E AMBIENTALMENTE SOSTIBLE DO MEDIO RURAL?

Superficie queimada por cuadrícula de 25x25 km no periodo 2002-12, segundo datos recompilados polo "European Forest Fire Information System", publicado en:
Borrelli P, Panagos P, Langhammer J, Apostol B, Schütt B (2016) Assessment of the cover changes and the soil loss potential in European forestland: First approach to derive indicators to capture the ecological impacts on soil-related forest ecosystems. Ecological Indicators 60:1208-1220

(http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1470160X1500494X)

Evolución anual de poboación por "unidades administrativas locais" no periodo 2001-11 en Europa, segundo datos recompilados polo "Bundesinstitut für Bau-, Stadt- und Raumforschung" alemán, dispoñibles en http://www.bbsr.bund.de. A escala vai dende -2% anual ou menos (azul escuro) ata +2% anual ou máis (vermello escuro).

 

O proxecto de “rexeneración” da praia de Sada:
Unha obra inútil cun grave impacto ambiental na Reserva das Mariñas Coruñesas e Terras do Mandeo

Sada, 09-10-2017

O pasado 19 de agosto de 2017, saíu publicado no BOE a licitación das obras de rexeneración da praia de Sada dentro da “Actuación medioambiental en la ría del Pedrido, fase I, Playa de Sada (A Coruña)", un proxecto xa redactado pola Demarcación de Costas de Galicia no lonxano 2005.

O Estudo de Impacto Ambiental (EsIA) do proxecto da ría elaborouse inicialmente no ano 2006. Posteriormente realizáronse dous períodos de consulta: unha no 2007 e outra no 2009. En ningunha das dúas ocasións os gobernos municipais avisaron ao entramado social para que participaran no período de consulta. Posteriormente, publicouse a súa Declaración de Impacto Ambiental (BOE do 16 de abril de 2010). Nesta declaración de impacto ambiental se contestan as alegacións de distintas entidades e organismos públicos, pero as medidas correctoras son mínimas e pouco concretas. O cambio máis importante nesa declaración foi deixar de extraer area (a usar nos recheos) na zona do Pedrido e non actuar na praia do Regueiro (ZEC Betanzos-Mandeo). O proxecto segue tendo graves erros en todo o planeado na ría, xa que se parte da idea errónea de considerar que as praias só teñen un uso recreativo para a poboación, cando son medios vivos que aportan múltiples beneficios ao medio ambiente.

Houbo unha primeira licitación da obra no BOE de 23 de maio de 2015, que posteriormente foi anulada por defectos administrativos. A Delegación de As Mariñas, xunto con outras organizacións e asociacións conservacionistas e ecoloxistas ( Hábitat, O Rabo do Galo, Plataforma pola Defensa da Ría de Sada e Betanzos, Adega-Coruña, Arco Iris) presentamos un escrito ante a Demarcación de Costas de Galicia en agosto de 2015 opoñéndonos a esta rexeneración da praia de Sada. Agora a licitación segue a ser a mesma e a Delegación de As Mariñas da Sociedade Galega de Historia Natural segue opoñéndose a esta esta obra, basicamente polas mesmas causas:

  • O punto de extracción de áridos a usar no recheo (nun banco areoso enfronte de Lorbé) prexudica á pesca de baixura por ser unha zona de cría de diversas especies comerciais.
  • Na extracción de areas nesta zona vanse emitir partículas finas que van afectar ás zonas de cultivo Sada I e Sada II (sobre todo bateas), sen que as medidas correctoras previstas poidan garantir a súa eficacia.
  • Nesta zona (enfronte a Lorbé) non se tomaron mostras para analizar a súa composición química, cando é coñecido que tódalas rías galegas teñen sedimentos contaminados por metais pesados. Lembremos que logo se van depositar na praia de Sada.
  • No EsIA non aparece a existencia dun zosteral na praia cando xa era unha cousa máis que evidente a simple vista xa naquela época (ver fig.1), pero curiosamente a Confraría de Sada preocupase pola zona de cría da xiba (Sepia officinalis), pero non citan que pon os seus ovos en gran cantidade sobre as plantas de zostera. Lembremos que existe o convenio OSPAR (Convención para a Protección do Medio Ambiente Mariño do Atlántico do Noroeste) que entre outras cousas, recolle recomendacións para protexer e mellorar os hábitats das praderías de fanerógamas mariñas e ademais a Zostera noltei figura como especie vulnerable no Atlántico dentro do Real Decreto 139/2011, de 4 de febreiro, “para el desarrollo del Listado de Especies Silvestres en Régimen de Protección Especial y del Catálogo Español de Especies Amenazadas”.
  • O aporte de area para crear unha praia de 70 m de anchura en zona seca mais outros tantos de zona somerxida vai eliminar toda esta pradería mariña (ver fig. 2). Contrariamente á opinión de moitos cidadáns a zostera fixa os sedimentos en suspensión, clarifica a auga e descontamina as augas. Estes beneficios iranse notando segundo vaia evolucionando a pradería e aumenten as súas densidades.
  • Resulta curioso que a antiga Dirección Xeral de Conservación da Xunta de Galicia advirta da existencia de praderías de zostera na praia de Gandario e non fale nada do enorme zosteral que xa existía en Sada. A remediación en Gandario vai intentar non reencher con area nunha contorna de 25 m arredor destas zonas.
  • A area incorporada vai ser volta a cubrir por sedimentos finos en poucos anos, como xa pasou coa experiencia dos aportes de area de 1994. Será un gasto inútil de recursos públicos. A praia de Sada tende a acumular limos, xa que a circulación de correntes está moi impedida polo espigón do porto deportivo xunto cos propios aportes do río Maior.
  • En relación ao anterior resulta chocante que Demarcación de Costas de Galicia, nunha contestación ao concello de Sada no EsIA, recoñeza que este aporte posiblemente acabará recuberto de limos e polo tanto en teoría menos “agradable” para o baño en poucos anos.
  • No proxecto en ningún momento se fala de solucionar os graves problemas de contaminación da zona, sobre todo polos aportes do río Maior. Lembremos que neste río verte a depuradora do polígono industrial de Bergondo e tamén do Espiritu Santo-Sada. As augas da praia non teñen boa calidade para o baño e o proxecto non atalla o problema.
  • Na Declaración de Impacto Ambiental non se fala de que a praia de Sada é unha importante zona para as aves acuáticas na ría de Betanzos, a desaparición da pradería de zostera eliminará esta zona de alimentación e descanso. Calquera idea de promoción do turismo ornitolóxico terá que esperar tempos mellores.

En definitiva, os “beneficios para o baño” da rexeneración serán mínimos e só durante un ou dous veráns. A avaricia dun sector turístico miope vai destruír unha fonte de riqueza a longo prazo para todos os cidadáns (vivan ou non dos recursos pesqueiros).

Escrito á Ministra de Medio Ambiente solicitando a paralización do proxecto.

Imaxe arriba: Pradería de Zostera en marea baixa. Praia de Sada.

Imaxe dereita: Distribución aproximada na praia de Sada e Gandarío das praderías de Zostera noltei (verde) e Z. marina (azul), segundo prospeccións da Delegación de As Mariñas da SGHN e informacións de Verónica García-Redondo, sobre unha fotografía do SIGPAC (Ministerio de Agricultura e Pesca, Alimentación e Medio Ambiente).

Comunicado de SGHN sobre a enésima vaga de lumes en Ourense

Ourense, 07-10-2017

O pior comenzo de outubro de todos os tempos, hoxe no Cenza, onte no Macizo Central e o Xurés, ... Levamos uns días de outubro cos lumes absolutamente desbocados no noso rural, abandonado polos nosos gobernantes, o máis avellentado e queimado de Europa. A ninguén lle ten que extrañar. Nada ten mudado, séguense a queimar os nosos cartos na extinción, pero permanecen os problemas profundos que non somos capaces de afrontar. Temos captado nas persoas que día a día pelexan contra os lumes unha sensación de rabia, impotencia, desánimo, e máis desesperación; e o pior, resignación diante dunha situación que non ven que se queira resolver.

Mentres os que queiman campen ás súas anchas, mentres que tras os lumes se permita calquera actuación sobre o queimado … Qué imos conseguir? Onde está aquí a lei pola que tantos anos levamos clamando?


 

SGHN pide unha nova campaña de control de Ludwigia grandiflora no río Barbaña (Ourense)

Ourense, 05-10-2017

Hai agora un ano, a instancias de SGHN, a Confederación Hidrográfica do Miño-Sil e a Consellería de Medio Ambiente e Ordenación do Territorio desenvolveron unha fructífera campaña de control da planta acuática invasora Ludwigia grandiflora no río Barbaña ao seu paso pola cidade de Ourense.
Non obstante, como é habitual en plantas exóticas tan invasoras como Ludwigia grandiflora, a erradicación total foi imposible con esa primeira campaña e novamente volven a verse matas de Ludwigia grandiflora ao longo do treito urbán do río Barbaña.

Como as circunstancias actuais son moi favorables para continuar coa erradicación da especie, pois non forma masas continuas, o nivel de auga é moi baixo e o acceso é moi doado, facilitando o traballo de retirada da canle e de transporte da biomasa de Ludwigia grandiflora para unha xestión segura da mesma, SGHN ven de solicitar á Confederación Hidrográfica do Miño-Sil e á Consellería de Medio Ambiente e Ordenación do Territorio que organicen e leven a cabo coa máxima urxencia (días ou, como moito, semanas) unha nova campaña para a erradicación de Ludwigia grandiflora no treito urbán do río Barbaña en Ourense cidade para evitar o perigo de que a especie aumente a súa cobertura no río Barbaña e de que chegue ao río Miño, o cal faría moi difícil e custosa (senón imposible) a súa erradicación.


 

Unha proposición indecente no Parlamento Galego

Santiago de Compostela, 14-09-2017

No Boletín Oficial do Parlamento de Galicia (nº 154, do 28-07-2017) publicouse a proposición de "lei de fomento da implantación de iniciativas empresariais en Galicia", presentada polo Grupo Parlamentario Popular polo trámite de urxencia. Se unha cousa hai que recoñecer nesta proposta de lei é que as intencións dos seus promotores quedan meridianamente claras na "xustificación" da súa suposta urxencia:

"As empresas de todos os sectores reclaman maiores facilidades tanto na adquisición de solo como na tramitación das autorizacións ou no apoio público"

polo que

“Galicia necesita encarar o ano 2018... tendo en vigor un potente paquete de incentivos á instalación de empresas, de xeito que ningunha traba administrativa poida obstaculizar o crecemento de Galicia”

Queda tamén meridianamente claro a qué tipo de crecemento se refiren, pois nos principios polos que se pretende rexer dita lei (artigo 3) están clamorosamente ausentes os principios de:

  • desenvolvemento sostible en base a criterios sociais, económicos e ecolóxicos,
  • a protección do patrimonio natural e cultural, e
  • a protección dos dereitos dos cidadáns afectados polas iniciativas empresariais.

Por se a alguén lle quedase algunha dúbida, no “Capítulo II. Competencias administrativas” (artigos 4 a 7) contémplanse as consellerías con competencias en materia de economía, vivenda, solo, avaliación e reforma administrativa, os concellos, ... e entre todas estas administracións brilla poderosamente, pero pola súa ausencia, a consellería con competencias en materia ambiental.

O “potente paquete de incentivos á instalación de empresas” preséntase envolto con 82 páxinas de regalo:

  • 10 páxinas adicadas á exposición de motivos
  • 21 páxinas co articulado da lei,
  • 4 páxinas con disposicións adicionais, transitorias e derrogatorias,
  • 45 páxinas de disposicións derradeiras

Certamente chama a atención que máis da metade da presunta lei sexa de disposicións derradeiras, pero son as que os seus promotores precisaron para modificar nada menos que unha ducia de leis!!!, a metade delas posteriores ao ano 2010: a de cooperativas, a da minería, a do sector eólico, a de auga, a de montes, a do solo, a de procedemento administrativo, a de taxas, precios e exaccións, a de turismo, a de estradas, a do patrimonio cultural e, por suposto, a de conservación da natureza.

Para os cidadáns, as organizacións sociais e o medio natural tamén hai un regalo, pero no seu caso envelenado:

  • Maiores facilidades para a expropiación forzosa, ao declarar de interese público actividades empresariales estrictamente privadas.
  • Redución á metade dos prazos de información pública para os proxectos sectoriais declarados urxentes.
  • Silencio administrativo positivo para os aproveitamentos de masas forestais poboadas das especies que non estean incluídas no anexo 1 da Lei de montes de Galicia na zona de servidume de protección do dominio marítimo-terrestre. Por defecto o silencio é negativo por razóns de protección do medio ambiente, pero con esta decisión facilitaríanse, por exemplo, as explotacións de eucaliptos na primeira liña de costa.
  • Para moitos aproveitamentos madeireiros eliminaríase o trámite de autorización administrativa, que se substituiría pola “declaración responsable” de quen a realiza, confiando así cegamente en que a “declaración responsable” non se convertirá nunha “actuación irresponsable” ambientalmente.
  • Preténdese eliminar a autorización previa da consellería de medio ambiente para os aproveitamentos madeireiros nos espazos da Rede Natura 2000, incumprindo así a Directiva Hábitats, a Ley estatal 42/2007 e o propio Plan Director da Rede Natura 2000 en Galicia.
  • Preténdese deixar a xuizo do órgano mineiro si “conta con elementos de xuízo suficientes para determinar a compatibilidade do dereito mineiro con outros usos de interese público” se non recibe no prazo dun mes a resposta das outras administracións públicas consultadas.

E así ata 82 páxinas. Definitivamente unha proposición indecente.

 

 

 

Fitos 40 anos Hitos 40 años

Hoxe, como hai 40 anos, a túa axuda é imprescindible
para defender a nosa natureza

Faite da 'Sociedade'

I Xornada Galega de Patrimonio Natural

e Biodiversidade 2017

 

 

OUTRAS NOVIDADES

Lei 5/2017 Fomento de implantación de iniciativas empresariais

Directiva 2016/2284 Redución contaminantes atmosféricos

RD 389/2016, Plan Director Red de Parques Nacionales

Decreto 119/2016 Catálogo das paisaxes de Galicia

Especies invasoras preocupantes na UE

Exclusión de REGANOSA do trámite de AIA

Plan de Acción Reserva da Biosfera transfronteiriza do Xurés

Sentencia Tribunal Supremo sobre especies invasoras

Lei 2/2016 do Solo de Galicia

RD 1/2016 Aprobación Plan Hidrolóxico Miño-Sil

Ley 33/2015, modifica Ley 42/2007 Patrimonio Natural y Biodiversidad

Fractura hidráulica ("fracking")