logo

Dende 1973 estudiando, divulgando e defendendo o patrimonio natural galego

sghn@sghn.org

Buscador en www.sghn.org
SGHN Xeral As Mariñas Ferrol Ourense Pontevedra Museo Astronomía
En www.sghn.org
 
line decor
  INICIO
line decor

 

 

 

 

 



 
 

 

Guía de actuacións nunha zona queimada

pdf para tablet/ebook - pdf imprimible

Guía de actuaciones en una zona quemada

pdf para tablet/ebook - pdf imprimible

Guia de actuações numa zona queimada

pdf para tablet/ebook - pdf imprimible

 

Un achádegado impresionante para a biodiversidade galega?

Santiago, 20-07-2018

Segundo unha información á que tivo acceso SGHN, recentemente localizouse entre os concellos das Somozas e As Pontes de García Rodríguez unha zona cunhas características bioxeográficas tan absolutamente extraordinarias e únicas a nivel mundial que merecería a súa proteción integral inmediata e o seu estudio urxente por un equipo multidisciplinar de investigadores das universidades galegas e da comunidade científica internacional.

Efectivamente, segundo dita información, nunha zona de monte cuberta polos “hábitats 4030 (breixeiras secas europeas) e 9230 (Carballeiras galaicoportuguesas con Quercus robur e Quercus pirenaica)” e a 14 km en liña recta da beiramar máis próxima estarían presentes:

  • Tres especies de peixes de auga salgada (Muxel Chelon labrosus, Lamprea mariña Petromyzon marinus e Platixa Platichthys flesus).
  • Tres especies de tartarugas mariñas (Tartaruga boba Caretta caretta, Tartaruga verde Chelonia mydas, e Tartaruga golfina Lepidochelys kempii).
  • Dúas especies de aves estritamente mariñas (Paiño europeo Hydrobates pelagicus, e corvo mariño cristado Phalacrocorax aristotelis)
  • Unha ave limícola (Píllara das dunas Charadrius alexandrinus).
  • Unha ave de canaveiras e humidais (Escribenta das canaveiras Emberiza schoeniclus).

Esta NON é unha inocentada, alomenos non de SGHN, pois esa "información" está literalmente extraida dun Estudo de Impacto Ambiental (EIA) sometido neste momentos a información pública.

Unha vez máis, e xa perdimos a conta, as siglas EIA veñen a significar "Estudo de Inutilidade Ambiental". Así, este "estudo" vense a engadir a outros "memorables" como aquel que atopou baleas azuis na contorna terrestre da cidade de Pontevedra, e ao do encoro de Baxe (Caldas de Reis) no río Umia (as páxinas 1, 37, 75-92, 119 e 168 do PDF son antolóxicas) do cal o enxeñeiro responsable acabou sendo Conselleiro de Medio Ambiente e tendo as máximas responsabilidades na avaliación de impactos ambientais en Galicia ...

8ª Edición na procura do abellaruco

Ourense, 19-07-2018

SÍ SÍ SÍ SÍ ... por octavo ano consecutivo: proba conseguida ... a pesares das enormes dúbidas iniciais ... ollamos de novo ... ao ABELLARUCO
E como foi?

A xornada deu comenzo có saúdo aos participantes, moitos xa habituais e algúns novos que agardan ver por primeira vez este paxaro tan singular, e iso que os organizadores avanzan que este ano non vai ser doada a observación. Ao longo da xornada algúns apuntan que vai haber que buscar outra especie máis “fácil” pero o abellaruco para nós é todo un símbolo e a súa localización un reto, conceptos moi acordes coa filosofía da sección Antela da SGHN en todo o que está a facer na comarca limiá; como xa sabemos a día de hoxe o noso lema é: "É difícil pero non imposible". Ademáis, ao mesmo tempo con esta actividade estamos a facer un seguemento dos lugares de cría da especie ao longo da nosa xeografía e contribuíndo a coñecer, respetar e coidar o noso rico patrimonio cultural e natural e cunha aportación simbólica apoiamos os traballos que a Sección Antela está a realizar na comarca limiá. En resumen, moito contido para unha actividade que "a priori" pode semellar intrascendente. Máis...

Val do río de Pentes.

ZEC de Pena Maseira.

Os homes que non amaban ás árbores

Abel, o Caín das árbores

Vigo, 16-07-2018

"Emiten algodones, producen alergias, dan sensación de agobio... Hay que cortarlos. Son árboles pésimos que a nadie se le ocurre plantar en las ciudades". "Crean una grandísima polución". "Todos los chopos tienen que caer". "Son árboles pésimos y contaminantes. Los ciudadanos nos piden que cortemos los chopos porque generan una gravísima polución y alarma. A muchos les produce aprensión respirar el aire lleno de polen de los chopos. Producen verdaderas capas de algodón en el suelo".

Ata aquí unha pequena escolma dos sinsentidos, por empregar un cualificativo suave, expresados polo alcalde de Vigo nas últimas semanas para xustificar a súa "cruzada" persoal contra os chopos.

Seguramente será lembrado como "Abel, o Caín das árbores de Vigo" como indicaba na súa mensaxe Domingo González que nos remitiu as fotos da desfeita que ilustran esta nota. Ou cunha versión actual dunha antiga expresión: "Por donde pasaba Abel Caballero non volvían a medrar os chopos".

SGHN denuncia danos a un castro en Monterrei (Ourense) pola construción dunha pista

Ourense, 13-07-2018

Alertada dos feitos por un socio, SGHN ven de denunciar diante do SEPRONA e a Dirección Xeral do Patrimonio Natural a recente construción dunha pista no monte comunal de San Cristobo de Medeiros (Monterrei, Ourense), que provocou danos visibles no xacemento arqueolóxico catalogado do "Castro do Muro de Búbal".

Vixiada por voluntarios da SGHN-Ferrol

Este ano só queda unha parella de píllara das dunas en Ferrol

Ferrol, 22-06-2018

A Píllara das dunas, Charadrius alexandrinus, é unha das escasas especies limícolas aniñantes en Galicia. Nos dous últimos anos unhas 80 parellas elixiron 21 praias, a maioría na provincia da Coruña, seguida de Pontevedra, estando ausente en Lugo e o norte ortegano. O tamaño ideal da poboación galega sería de 250, moi lonxe da realidade actual. Por tal motivo aprobouse un Plan de Protección, sendo unha das escasas especies amparadas por unha destas ferramentas de conservación. Hai tres anos púxose en marcha o denominado “Plan Píllara” para coordenar e completar os esforzos das administracións autonómicas, local, Costas, Seprona e as ONG interesadas. A SGHN está representada por ornitólogos da delegación de Ferrol.

A complicada bioloxía da especie comeza a primeiros de marzo coa selección de hábitat e emparellamento para poñer, quince días máis tarde, 3 ovos ao longo de 6 días nunha pequena depresión de area sen cobertera en pleno intermareal ou duna gris próxima. A incubación prolóngase durante 24 días, nas que a posta é moi vulnerable aos predadores e uso humano da praia, especialmente cando conleva a compaña de cans. Neste período valórase a situación de cada niño detectado colocando a gardería ambiental, si é preciso, un xaulón con peche lateral e superior, un perímetro de cordón e carteis de aviso. O sistema ven resultando bastante eficaz, ainda que implica un esforzo humano considerable.

Trala eclosión dos polos éntrase nun período moi delicado pois nacen emplumados pero tardan uns 28 días en voar; nesta fase prodúcese unha mortandade importante pois o mecanismo de defensa dos polos, ficar parados na area confiando na críptica plumaxe, provoca moitas perdas por aplastamento ou captura por predadores.

Por estas razóns a productividade media é baixa, tan so chegan a eclosionar o 10% das postas e deles voan tan so un 25%. En 2016 dos 130 polos nacidos voaron 49: 0,6 polos por parella, sendo o ideal 1-1,5; isto da unha idea da dificultade de remontada da poboación galega. A dura primavera de 2018 complicou máis se cabe a situación, os datos que barallamos a día de hoxe son moito peores que os anteriores, polo que hai que facer un esforzo nas semanas que quedan para o axudar ás parellas minimizando o factor humano. Un reto dado o case nulo esforzo e capacidade da maioría dos concellos con “territorio píllara” debido ás escasas plantillas de Policía Local ou ao delexo por enfrontarse con veciños e turistas. A destacar o exemplo positivo do Concello do Grove, cunha implicación e bo facer digna de ser imitada.

Máis información na nova publicada en La Voz de Galicia-Ferrol

Museo de Historia Natural da SGHN

Exposición de fotografías astronómicas

 

33 anos de permisos ilegais para capturar frinxílidos

Santiago, 20-06-2018

Coa súa entrada na Unión Europea en 1985, España asumiu como propia toda a lexislación comunitaria, incluida a Directiva 79/409/CEE sobre protección das aves silvestres, máis coñecida como Directiva Aves e hoxe actualizada na Directiva 2009/147/CE. Dende aquela xa lonxana data a captura de frínxilidos polos afeccionados ao silvestrismo para concursos de aves canoras é ilegal en España, pero as administracións estatal e autonómicas seguían a tolerar esta actividade, nos últimos anos "acolléndose" supostamente ao rexime de excepcións contemplado na Directiva Aves.

A raíz da apertura dun expediente de infracción por parte da Comisión Europea en xullo de 2011, seis comunidades autónomas (Baleares, Castilla y León, Canarias, Cantabria, Cataluña, Navarra e Pais Vasco) prohibiron a captura de frinxílidos, pero as restantes, incluida Galicia, persistiron na teima de autorizar dita actividade ilegal.

O recente “Dictame motivado - Infracción nº 2016/4028" da Comisión Europea do 17-05-2018 é simplemente demoledor e desmonta, unha por unha e con total rotundidade, as excusas das administracións españolas para permitir "a captura con vida das seguintes especies silvestres de frinxílidos: Carduelis carduelis, Carduelis cannabina, Serinus serinus, Fringilla coelebs e Carduelis chloris” para a práctica do silvestrismo e os concursos de aves canoras por:

  • Incumprir a obriga de demostrar a inexistencia doutra solución satisfactoria, pois a Comisión Europea considera moi amplamente demostrada a viabilidade da cría en catividade desas especies, das cales xa había dispoñibles moitas parellas de reprodutoras e aves nadas en catividade.
  • Incumprir o requisito de “explotación prudente”, pois a información máis actual indica unha forte diminución a longo prazo das poboacións de Carduelis cannabina e Serinus serinus, e unha lixeira diminución recente a curto prazo das poboacións de Fringilla coelebs e Carduelis carduelis.
  • Incumprir os criterios de condicións estritamente controladas (as autoridades españolas non informaron sobre a execución e eficacia dos labores de vixilancia que deberan realizar) e modo selectivo de captura (as redes de peche considéranse non selectivas).

No caso concreto de Galicia, ademais, a Comisión Europea engade o feito de recoñecer expresamente na súa resposta que as excepcións concedidas tiñan entre os seus obxectivos o desenvolvemento da actividade do silvestrismo en si mesma, para a que non existe encaixe legal na Directiva Aves.

O "Dictame motivado" insta ao Reino de España a que adopte as medidas requeridas para axustarse ao dictame motivado nun prazo de dous meses, que vence o vindeiro 17 de xullo, polo que SGHN ven de solicitar información á DX de Patrimonio Natural sobre as medidas adoptadas pola Dirección Xeral de Patrimonio Natural para que Galicia se adapte ao Dictame motivado da Comisión Europea e deixe de incumprir a Directiva 2009/147/CE relativa á conservación das aves silvestres.

Arriba: Carduelis cannabina (nabiñeiro, esquerda) e Carduelis chloris (verderolo, dereita). Á dereita de arriba abaixo: Carduelis carduelis (xílgaro), Serinus serinus (sirín) e Fringilla coelebs (pimpín).

 

III Congreso de fotografía de longa exposición

Ares, 18-06-2018

Na fin de semana do 13 e 14 de xullo celebrarase no Mosteiro de Santa Catalina en Ares o "III Congreso de fotografía de larga exposición", no que colabora a Sección de Astronomía de SGHN.

Commemoración do Día do Medio Ambiente 2018 polas proximidades da cidade de Ourense

Ourense, 14-06-2018

Un ano máis Sociedade Galega de Historia Natural (SGHN), Asociación de Estudos de Santa Mariña de Augas Santas e Ateneo de Ourense compartimos esforzos na organización dunha estupenda xornada para celebrar o día do Medio Ambiente. Nesta ocasión coñecendo e disfrutando duns espazos bastante cercanos a cidade de Ourense; en concreto o Castro de San Cibrán de Lás, o San Trocado, o río Barbantiño, o castro de Santa Lucía e rematando no encoro de Castrelo de Miño.

Sendo todo de alto interese, a risco de ser un pouco esaxerados temos que decir que o prato forte foi a xornada matutina que polo seu interese e os debates suscitados alargouse un chisco (casi nada, algo máis dunha hora). A visita ao castro de San Cibrán de Lás da mán do noso consocio Francisco Fariña foi unha experiencia inesquecible na que se entremezclaron apuntes das historias das distintas fases das excavacións, comentarios sobre a estructura e organización dos elementos construídos, accesibilidade aos mesmos, achádegos, discusións sobre a tipoloxía das vivendas, etc. E como non, tamén os nosos guías apuntaron o interese de atopar algún outro elemento singular ligado aos castros pero esto xa é ou será outra historia. Entre tanto coñecemento houbo tempo para as anécdotas e outras historias de épocas máis modernas que axudan a comprender a situación e estado actual do castro. Máis...

Primeiras explicacións.

Pasando á acción.

 

"A biblioteca sae ao medio": Visita á antiga alameda de Ferrol

Ferrol, 12-06-2018

O día 3 de xuño tivo lugar a primeira das tres saídas do programa “A Biblioteca sae ao medio”, dentro do convenio coa Concellería de Educación do Concello de Ferrol. A Biblioteca do Museo e Delegación de Ferrol da SGHN, mantén un convenio co Concello de Ferrol no que recibe una dotación anual de 1.000€ destinados exclusivamente ao incremento dos seus fondos bibliográficos  (máis...)

A primeira saída realízase en medio urbano, este ano enfocada a coñecer a gran alameda deseñada na construción da cidade no s.XVIII, cunha parte civil incluíndo ao Ferrol Vello, os novos barrios de Ferrol Novo (despois A Magdalena) e Esteiro; a parte militar incluían os Arsenais e o estaleiros. Ambos núcleos estaban conectados coa que foi maior alameda pública de Galicia, seguindo as tendencias da Ilustración. A ruta segue a pista desa traza orixinal e as principais modificacións posteriores, prestando atención ao recoñecido valor botánico dos seus xardíns, explicables polas achegas de viaxes da Armada a Asia e América.

Itinerario: Praza das Angustias , Cantón de Molíns e Alameda de Suances, rúa Irmandiños, Alameda do Carbón, Praza Vella e Argüelles, Xardíns de San Francisco, Xardíns de Herrera e Praza de Amboaxe (remate). A actividade foi gratuíta, atendida por dous monitores para os 34 asistentes rexistrados por orde de inscrición (máis...).

As seguintes saídas terán lugar en setembro, con senllas visitas nocturna e diurna ao complexo dunar e lacustre de Doniños. Para ambas a inscrición está xa completa.

 

Espazo profundo: Nebulosa Dumbbell

Efemérides astronómicas de xuño

Ferrol, 02-06-2018

A Nebulosa Dumbbell é unha nebulosa planetaria grande e brillante bastante nova, cunha idade estimada duns 14.000 anos. Está situada na constelación de Vulpecula, no interior do asterismo coñecido como O triángulo de Verán, formado polas estrelas Deneb, Vega e Altair.

Atópase a 1.200 anos luz da Terra, aínda que son moitas as discrepancias sobre a distancia a que se acha realmente. Foi descrita por primeira vez polo astrónomo francés e cazador de cometas Charles Messier, quen a atopou o 12 de xullo de 1764, incluindoa co número 27 do seu Catálogo de obxectos do ceo profundo. Ten un diámetro aparente de aproximadamente 8 minutos de arco, unha magnitude visual de 7,5 e unha magnitude absoluta de -0,5, o que siñifica que a nebulosa ten unha luminosidad intrínseca de aproximadamente 100 veces a do Sol.

A Nebulosa Dumbbell tamén é coñecida como Messier 27, M27, Nebulosa das pesas (haltas), Nebulosa do Corazón de Mazá, Nebulosa do Diábolo, NGC 6853, GCRV 12336, GC 4532 etc.

As nebulosas planetarias son os restos de estrelas similares ao noso Sol, que cando alcanzan o final do seu ciclo de vida como xigantes vermellas, expulsan as súas capas gaseosas externas para formar a nebulosa, que logo é quentada polo núcleo da enana branca central. E este será o destino do noso Sol en aproximadamente cinco mil millóns de anos.

M 27 é difícil de atopar, xa que nas súas proximidades non temos estrelas brillantes que nos axuden á súa localización. A forma máis sinxela é utilizar as tenues estrelas da constelación da Flecha. É visible con prismáticos medios, onde nos aparecerá como unha gran estrela borrosa e desenfocada nun campo estelar. Con prismáticos máis potentes parece moito máis grande e brillante, cunha sección central distinta rodeada por rexións exteriores máis débiles. Un telescopio pequeno mostrará a famosa forma de reloxo de área. E con telescopios máis grandes ¡Prepárate para voar!

Na imaxe obtida polos nosos compañeiros de Fotografía Ferrolterra e a SGHN, podemos ver a beleza da Nebulosa Dumbbell.

Ver ampliación.

  • Día 1: Saturno e a Lúa moi próximos.
  • Día 3: Marte e a Lúa moi próximos.
  • Día 6. Ás 18:33 h a Lúa en Cuarto Minguante.
  • Día 10: Choiva de meteoros Ofiucidas. Actividade do 19 de maio ao 30 de xullo, co máximo o 10 de xuño de 5 meteoros por hora. Radiante na constelación de Ofiuco.
  • Día 13: Ás 19:45 h Lúa Nova.
  • Día 16: Venus e a Lúa moi próximos. A Lúa pasará polo Cúnulo de Pesebre en Cancer.
  • Día 20: Ás 10:52 h a Lúa en Cuarto Crecente. Venus pasará a 0,75 grados ao norte do cúmulo estelar do Pesebre en Cancer.
  • Día 21: Ás 09:54 h comeza o verán no hemisferio norte, inverno no sur.
  • Día 23: Xúpiter e a Lúa moi próximos.
  • Día 28: Ás 04:54 h Lúa Chéa. Saturno e a Lúa moi próximos.
  • Día 30: Marte e a Lúa moi próximos. En 1908 caeron en Tunguska (Siberia), os restos dún cometa, o último gran impacto sobre a Terra dun obxeto procedente do espacio.

Planetas

  • Mercurio en Xéminis con magnitude -0,95, visible media hora despois do solpor.
  • Venus en Cancer con magnitude -3,5, visible hora e media despois do solpor.
  • Marte en Capricornio con magnitude -1,49, visible catro horas antes do amencer.
  • Xúpiter en Libra con magnitude -1,96, visible casi toda a noite.
  • Saturno en Saxitario con magnitude 0,28, visible casi toda a noite.
  • Urano en Aries, con magnitude de 6,2, visible unha hora antes do amencer.

Cometas

  • Tan só C/2016 M1(PanSTARRS) con magnitude 9 na constelación de Saxitario, pode verse cun telescopio pequeno. Os demais pola súa magnitude son dificilmente localizables.

Ver ampliación.

Xardín do Campus Universitario de Ourense
Visita guiada do día 26 de maio de 2018

Despois da visita ao Xardín do Posío o pasado Marzo, o grupo de arborado urbano da SGHN-Ourense, vendo o importante patrimonio arbóreo da cidade de Ourense, decidiu emprender un programa destinado a dar a coñecer os principais espacios verdes da cidade. Como primeira actividade, tras a visita ao Posío, organizou unha visita guiada polos axardinamentos do Campus de Ourense, que se celebrou o pasado sábado 26 de maio.

O relator volveu ser o noso consocio Vicente Rodríguez Gracia, experto botánico e bo coñecedor da historia de Ourense, e nesta ocasión estivo acompañado por D. José Manuel Pérez Teijeiro, responsable da Universidade para o coidado e mantemento das zonas verdes do Campus de Ourense; da man de ambos, puidemos disfrutar dun instructivo e singular paseo por un espacio ben céntrico e aínda así pouco coñecido e pensamos que menos valorado a pesar de contar cunha importante colección botánica, como veremos a continuación.

A xornada comenzou ás 10 da mañá cunha breve introducción na que Vicente relatou a orixe histórica desde Hospital; a súa construcción iniciouse no 1911 e entrou en fucionamento no 1924, sendo a principal institución hospitalaria da Provincia ata o ano 1969 no que foi sustituido polo Hospital de Santa María Nai. Máis...

Presentación.

Comezando o paseo.

Fichas de identificación dos anfibios galegos

Vilagarcía, 27-05-2018

A Sección de Herpetoloxía da SGHN pon a disposición de todos os interesados as fichas de identificación de todos os anfibios galegos, que se poden descargar libremente premendo nas imaxes.

 

Alegacións á transformación dunha barreira naturalizada

Salceda de Caselas / Tui, 22-05-2018

SGHN presentou alegacións (PDF) ó proxecto de transformación dunha barreira naturalizada en terreo industrial no límite do ZEC “Gándaras de Budiño” (ES1140011). Entre outros efectos está a eliminación da colonia de anidación da anduriña das barreiras (Riparia riparia) e probable presenza de sapoconcho europeo (Emys orbicularis). Aínda que o informe do promotor do proxecto indica que non se afectará esta zona, existe o risco da súa presenza no resto da área obxecto de actuación.

7ª actualización do Atlas de Anfibios e Réptiles de Galicia (ano 2017)

Vilagarcía de Arousa, 21-05-2018

Unha vez acumulados os datos obtidos durante o ano 2.017 aos rexistrados no período 2005-2016, hai un total de 19.784 datos totais, aos que lle corresponden 4.926 datos non repetidos (24,9%). De anfibios obtivéronse 12.089 datos, dos cales 2.684 (22,2%) foron datos non repetidos, e de réptiles 7.695 datos totais aos que lles corresponden 2.242 datos non repetidos (29,1%).

Nos anfibios temos que salientar unha cita nova de limpafontes palmado (Lissotriton helveticus) na cuadrícula 29TMH94 no concello de Mazaricos, unha das máis occidentais das que temos constancia. Tamén debemos subliñar unha cita de ra vermella (Rana temporaria) na cuadrícula 29TPG35 no concello de Castrelo do Val, que é o dato máis cara ao sur do que temos rexistro.

Con respecto aos réptiles, salientar unha nova cuadrícula de osga ou ladra (Tarentola mauritanica) na cuadrícula 29TNH49, no concello de A Coruña, polo de agora a cita máis setentrional que recibimos. Interesantes tamén as dúas novas cuadrículas de esgonzo ibérico (Chalcides bedriagai), ao tratarse dunha das especies de distribución máis restrinxida dos nosos herpetos; as cuadrícula novas son a 29TNG06 e 29TNG26, nos concellos de Oia e O Porriño, no sur da provincia de Pontevedra. Con respecto ás cobras queremos destacar, debido á escaseza de datos, a obtención de 3 novas cuadrículas de serpe riscada (Zamenis scalaris), principalmente nunha localización bastante norteña na cuadrícula 29TNH69 (concello de Bergondo), máis tamén nas cuadrículas 29TNG13 (Concello de A Guarda) e 29TNG14 (concello de O Rosal). Tamén salientar, debido á súa rareza unha nova cita de víbora fociñuda (Vipera latastei) na cuadrícula 29TPG34, no concello de Vilardevós.

Xa  ao marxe da actualización do Atlas, temos que informar dun novo cambio na nomenclatura dunha das nosas especies de réptiles, algo que xa ven sendo habitual; trátase da serpe riscada, anteriormente denominada Rhinechis scalaris (Schinz, 1822), que pasa a ser Zamenis scalaris (Schinz, 1822).

Temos finalmente que agradecer a todas e cada unha das 317 persoas ou entidades (LISTAXE) que aportaron algún dato dende o inicio do proxecto, alá polo ano 2005, ata o ano 2017 e esperamos seguir a contar coa súa colaboración.

Toda a información está dispoñible premendo AQUÍ.

Datos de anfibios (esquerda) e réptiles (dereita) acumulados por especie.

Planta de "tecnosolos" en Miramontes: a perversión dunha boa idea

Santiago, 19-05-2018

Como continuación da información difundida nesta web o pasado mes de febreiro (máis...) sobre as actuacións desenvolvidas por SGHN diante da intolerable situación no "Complexo ambiental de Miramontes" (sic), contribuimos agora a divulgar o video gravado pola Plataforma de afectados, que podes ver premendo na imaxe.

 

Axudas á forestación: grave risco para aos hábitats de interese e ás especies ameazadas

Santiago, 14-05-2018

O pasado 26 de abril publicouse no DOG a "ORDE do 17 de abril de 2018 pola que se establecen as bases reguladoras das axudas para a creación de superficies forestais, cofinanciadas co Fondo Europeo Agrícola de Desenvolvemento Rural (Feader) no marco do Programa de desenvolvemento rural de Galicia 2014-2020, e se convocan para o ano 2018”.

Segundo o establecido nos artigos 1 e 2, a “orde ten por obxecto establecer as bases que regulan as axudas para a creación de superficies forestais en terras non agrícolas” en “todo o territorio da Comunidade Autónoma de Galicia”, contemplando só como zonas excluidas “Os terreos que se atopen en hábitats prioritarios establecidos na Directiva 92/43/CEE” pero obviando a todos os hábitats de interese comunitario que poidan atoparse en "parcelas Sixpac catalogadas como Forestal (FO), pasto con arboredo (PA) ou pasto arbustivo (PR)" de xeito que poderían subvencionarse forestacións en:

  • Todo tipo de hábitats de interese comunitario, como matogueiras secas (4030), outras tipoloxías arbustivas (4060, 4090, 5120), rochedos (8130, 8210, 8220, 8230, 8310), dunas (2110, 2130, 2190, 2230, 2260), lagoas (3110, 3120, 3130, 3140, 3150, 3160), hábitats turfófilos (7140, 7150, 7230), cantís (1210, 1220, 1230), marismas (1310, 1320, 1330, 1420), e outros tipos de hábitats herbáceos (6160, 6170, 6410, 6420, 6430, 6510, 6520).
  • Os hábitats de todas as especies non forestais incluidas nos catálogos galego e español de especies ameazadas

Xa que logo, a ORDE fomenta a destrución de hábitats de interese comunitario dentro da Rede Natura 2000 (de feito os proxectos en Rede Natura recibirían 5 puntos adicionais) para a plantación de especies que en moitos casos son exóticas, como todas as coníferas do Anexo I da ORDE e algunha das frondosas do Anexo II (castiñeiro híbrido, nogueira americana).

Polo tanto, a ORDE entra en total conflito coa regulación establecida polo Plan Director da Rede Natura 2000 de Galicia (Decreto 37/2014), e co marco legal sobre hábitats e especies ameazadas a nivel europeo (Directiva 92/43/CEE; Directiva 2009/147/CE), estatal (Ley 42/2007; Real Decreto 139/2011; Orden MAM/2784/2004; Orden AAA/1771/2015) e autonómico (Lei 9/2001; Decreto 88/2007; Decreto 167/2011; Orde do 6 de maio de 2014).

En consecuencia, SGHN ven de solicitar á Conselleira de Medio Rural (PDF) e á Conselleira de Medio Ambiente e Ordenación do Territorio (PDF) que cursen as ordes oportunas para que á maior brevidade posible se proceda a subsanar a ORDE cunha correción de erros para que se exclúan do ámbito de actuación non só os hábitats de conservación prioritaria senón tamén os hábitats de interese comunitario establecidos pola Directiva 92/43/CEE e os hábitats de todas as especies ameazadas. Asimesmo, o vogal de SGHN no Observatorio Galego da Biodiversidade, que se reúne hoxe, solicitará que o mesmo inste a ambas Consellerías a que se modifique a ORDE.

Exemplo de superficie "forestable" en Rede Natura segundo a ORDE pero que é un hábitat crítico para a conservación do cardiño da lagoa (Eryngium viviparum) a nivel mundial e para a conícora ou avefría (Vanellus vanellus) en Galicia.

 

Caliza, diñeiro e mentiras no P.N. da Serra de Enciña da Lastra. Outra vez!

Santiago, 10-05-2018

Hai 20 anos, diante da campaña de intoxicación da opinión pública lanzada por CEDIE, SA ameazando co peche da súa industria de carburos se non se lle autorizaba a xigantesca canteira de caliza que quería abrir no corazón do actual Parque Natural da Serra de Enciña da Lastra, SGHN publicou no seu boletín Paspallás nº 25 unha nova titulada "Caliza, diñeiro e mentiras".

O mesmo título resulta agora axeitado para a "resurección" da canteira de caliza "Pereda nº 295", de Canteras del Noroeste, SA, que despois de moitos anos abandonada retomou as súas actividades hai 3-4 anos, malia atoparse agora no interior da ZEC, ZEPA e Parque Natural da Serra de Enciña da Lastra. Tanto a Consellería de Economía e Industria como a de Medio Ambiente deron a calada por resposta aos escritos de SGHN demandando información sobre a canteira (máis...), ata que a Valedora do Pobo lles forzou a respostar (PDF) conforme a lexislación que garante o dereito de acceso dos cidadáns á información ambiental (Directiva 2003/4/CE, Ley 27/2006).

Na súa resposta á Valedora do Pobo, a Consellería de Economía e Industria aseguraba que O titular presentou anualmente o plan de labores legalmente esixido, realizándose as correspondentes visitas de inspección por parte de funcionarios da Xefatura Territorial da Consellería de Economía e Industria de Ourense. Pero cando SGHN pediu copia dos plans de labores e das actas de inspección dende a declaración do Parque Natural en 2002, a Consellería remitiu só información posterior a 2015, reiterando novamente que “... el titular del derecho minero ha venido presentando todos los años los planes de labores reglamentarios según la Ley 22/1973 de Minas ...Todos los años, desde esta Jefatura Territorial de la Sección de Energía y Minas de Ourense ... se han realizado las correspondientes inspecciones técnicas, dando lugar en su caso, a requerimientos de subsanación o prescripciones”.

Pero a información recollida nas visitas de campo realizadas por diversos equipos de SGHN á zona dende a declaración do Parque Natural, as testemuñas de veciños de Vilar de Silva (a canteira atópase no seu monte comunal) e as imaxes oficiais do Plan Nacional de Ortofotografía Aérea (descargadas da propia web da Xunta de Galicia) demostran, sen lugar a dúbidas, que a canteira estivo sen actividade alomenos entre 2006 e 2011 (realmente ata unhas semanas ou meses antes das fotos aéreas de 2014).

Estes feitos supoñen que a Consellería de Economía e Industria (ou alomenos a súa Xefatura Territorial da Sección de Enerxía e Minas en Ourense) faltou á verdade na súa resposta á Valedora do Pobo e SGHN, e que Canteras del Noroeste, SA podería ter incurrido en causa de caducidade da concesión segundo o establecido na Ley 22/1973 de Minas que establece que:

  • "Artículo 18.2. Anualmente deberá presentarse un plan de labores ante el organismo que concedió la autorización. La falta de presentación de dicho plan será sancionada con multa, pudiendo acordarse, en caso de reincidencia sin causa justificada, la caducidad de la autorización".
  • “Articulo 83.4. Las autorizaciones de explotación de recursos de la Sección A) ... se declararán caducadas por mantener paralizados los trabajos más de seis meses sin autorización de la Delegación Provincial correspondiente del Ministerio de Industria”.

Por estes motivos, ademais de informar á Valedora do Pobo (PDF), SGHN ven de solicitar ao Conselleiro de Economía, Emprego e Industria (PDF) que de acordo coas súas competencias e obrigas:

  • Ordene que se comprobe a existencia e autenticidade da documentación que debería ter presentada o titular da explotación no período 2006-2014 e se inicien todas as actuacións para que se depuren as posibles responsabilidades legais na Xefatura Territorial do Servizo de Enerxía e Minas de Ourense e/ou na Dirección Xeral de Enerxía e Minas polas respostas á Valedora do Pobo e á SGHN e as posibles deixacións de funcións na aplicación da Ley 22/1973 (artigos 18.2 e 83.4).
  • Ordene que se comecen os trámites para declarar a caducidade da autorización do aproveitamento por incumprimento das obrigas establecidas nos artigos 18.2 e 83.4 da Ley 22/1973 de Minas.

 

Eucaliptos e lume

Santiago, 07-05-2018

A raíz sobre todo do terrible incendio forestal de Pedrogao Grande en Portugal e da vaga de lumes do pasado mes de outubro en Galicia, o comportamento fronte ao lume das distintas especies forestais, nomeadamente de eucaliptos e piñeiros, saltou aos titulares dos medios de comunicación e entrou de cheo no debate da opinión pública.

Fronte aos que afirman case que os eucaliptos arden por combustión espontánea e os que defenden a posición diametralmente oposta, o máis sensato é unha análise seria e rigorosa da información dispoñible. Por iso, SGHN recurriu á "Foto-guía de combustibles forestales de Galicia y comportamiento del fuego asociado" de Arellano et al. (2016) e para todos os casos que contempla de lumes en vexetación de piñeiros (19 de Pinus pinaster, 15 de P. radiata e 13 de P. sylvestris), de eucaliptos (17 de Eucalyptus globulus) e de carballos (16 entre Quercus robur e Q. pyrenaica) recompilou os datos de comportamento do lume nun escenario "intermedio": 20% de pendente e 30 km/h de vento (a publicación contempla pendentes de 0-40% e ventos de 0-60 km/h).

Media e desviación típica das velocidades de propagación dos lumes en masas forestais de piñeiros, eucaliptos e carballos.

Nesas condicións "intermedias", a menor velocidade de propagación do lume, con diferencia, atópase nas carballeiras (promedio de 6 m/min), mentres que nos eucaliptais a velocidade e 2 veces maior (12 m/min) e nos piñeirais entre 3 e 4 veces maior (18-23 m/min).

Pero, ademais, mentres que nas carballeiras nunca se detecta risco de que aparezan lumes secundarios, nun 35-40% dos lumes en eucaliptais e piñeirais hai risco de que as faíscas ou muxicas xeneren lumes secundarios a distancias de ata 0,5 km en piñeirais e 1,9 km en eucaliptais.

Por último, pero igualmente moi importante, en ditas condicións nun 94% dos lumes en carballeiras é posible intentar a súa extinción directa (mesmo con medios manuais nun 30% dos casos), mentres que, pola súa maior dificultade e riscos, é necesario recurrir ao ataque indirecto con medios mecánicos (motobombas, bulldozers, avións ou helicópteros) na meirande parte dos lumes en piñeirais (46% en P. sylvestris, 63% en P. pinaster, 73% en P. radiata) e eucaliptais (67% en E. globulus).

Nos escasos exemplos que contempla a publicación para soutos de castiñeiros (Castanea sativa) e bidueirais (Betula alba) - dous para cada especie - os resultados son semellantes aos das carballeiras.

CONCLUSIÓN: nos bosques de caducifolias autóctonas os lumes propáganse máis despacio e son máis doados de apagar.

Os defensores do eucalipto argumentan que en caso de incendios forestais son máis perigosas as matogueiras, pois a velocidade de propagación do lume nelas é maior, e que a meirande parte da superficie anualmente queimada en Galicia está cuberta por mato. Aínda máis, poñen como exemplo de que os eucaliptos non supoñen un risco maior indicando que nos distritos forestais do norte da Coruña e Lugo, onde se concentra a metade dos eucaliptais de Galicia, a incidencia dos lumes forestais é mínima. Qué hai de verdade nisto?

  • Certamente os lumes propáganse máis rápido nas matogueiras. O estudo de Arellano et al. (2016) indica que nas mesmas condicións antes contempladas para as formacións forestais (pendente 20%; velocidade do vento 30 km/h) o lume avanza a 35-40 m/min en breixeiras (Erica spp.), carqueixais (Pterospartum tridentatum) e toxeiras (Ulex spp.), e a 56 m/min en xesteiras (Cytisus spp.). Iso sí, non indica que haxa risco de lumes secundarios nos incendios de matogueiras, vantaxe que non se debe esquecer.
  • Tamén é verdade que no norte da Coruña e Lugo hai poucos lumes, pero iso non é porque haxa moitas plantacións de eucaliptos moi rendibles e supostamente moi ben xestionadas, senón grazas ás condicións climáticas, baste recordar que o único treito de autovía ou autopista de toda Galicia (e de España) que ten que pecharse reiteradamente pola falta de visibilidade debido á néboa está precisamente no norte de Lugo.

 

Atlas SGHN de Flora Exótica Invasora: Stenotaphrum secundatum (Walt.) Kuntze

Pontevedra, 30-04-2018

Coñecida popularmente como grama americana ou gramón, esta gramínea procedente de América tropical e subtropical foi citada por vez primeira en Galicia no ano 1909 por Merino. Foi introducida como especie ornamental para empregala como céspede. Cando escapa do cultivo, naturalízase rápidamente invadindo ambientes ruderais e zonas alteradas da costa, dunas, marismas, etc., onde pronto forma tapices monoespecíficos que impiden o crecemento doutras especies. Invade tamén infraestructuras e terreos agrícolas, sendo a súa eliminación moi custosa pola súa fisionomía rizomatosa. A baixa resistencia ás xeadas limita a súa expansión.

Colabora no Atlas escribindo a botanica@sghn.org
http://www.sghn.org/Seccion_Botanica/Seccion_Botanica.html

Premendo na imaxe pódese descargar a ficha de identificación en PDF.

 

 

 

Fitos 40 anos Hitos 40 años

Jalons 40 ans

Hoxe, como hai 40 anos, a túa axuda é imprescindible
para defender a nosa natureza

Faite da 'Sociedade'

I Xornada Galega de Patrimonio Natural

e Biodiversidade 2017

 

 

OUTRAS NOVIDADES

Decreto15/2018 Observatorio autonómico dos ríos de Galicia

Lei 7/2017 medidas da eficiencia enerxética e accesibilidade á enerxía eléctrica.

Lei 5/2017 Fomento de implantación de iniciativas empresariais

Directiva 2016/2284 Redución contaminantes atmosféricos

RD 389/2016, Plan Director Red de Parques Nacionales

Decreto 119/2016 Catálogo das paisaxes de Galicia

Especies invasoras preocupantes na UE

Exclusión de REGANOSA do trámite de AIA

Plan de Acción Reserva da Biosfera transfronteiriza do Xurés

Sentencia Tribunal Supremo sobre especies invasoras

Lei 2/2016 do Solo de Galicia

RD 1/2016 Aprobación Plan Hidrolóxico Miño-Sil

Ley 33/2015, modifica Ley 42/2007 Patrimonio Natural y Biodiversidad

Fractura hidráulica ("fracking")