logo

Dende 1973 estudiando, divulgando e defendendo o patrimonio natural galego

sghn@sghn.org

line decor
  INICIO
line decor

 

 


 
 
 

Mesa redonda sobre enfermidades infecciosas emerxentes en anfibios

Pontevedra, 25-04-2015

O sábado 25/04/15 realizouse unha mesa redonda sobre as enfermedades infecciosas emerxentes que afectan sobre todos ós anfibios, organizada pola AHE, ADEGA e a SGHN, no Pazo da Cultura de Pontevedra (cartafol pdf). Informouse da propagación de varias enfermidades, denominadas enfermidades infecciosas emerxentes (EIE), e que ten levado á extinción repentina a numerosas poboacións de anfibios, mesmo en lugares illados e ben preservados.

 

4ª actualización do Atlas de Anfibios e Réptiles de Galicia (ano 2014)

Vilagarcía de Arousa, 18-04-2015

Unha vez acumulados os datos obtidos durante o ano 2.014 aos rexistrados ata decembro de 2.013, hai un total de 14.141 datos totais, aos que lle corresponden 4.455 datos non repetidos (31,5%). De anfibios obtivéronse 8.790 datos, dos cales 2.479 (28,2%) foron datos non repetidos, e de réptiles 5.351 datos totais aos que lles corresponden 1.976 datos non repetidos (36,9%).

Con respecto aos anfibios, salientar unha cuadrícula nova de ra vermella (Rana temporaria) na zona oriental da provincia de Ourense, no concello de A Veiga. Referente aos réptiles, na Orde Chelonii, aparte das dúas cuadrículas de sapoconcho europeo (Emys orbicularis) nos concellos de Porriño (NG36) e Ribeira (MH91) xa coñecidas, temos dúas cuadrículas novas de presencia de sapoconcho mediterráneo (Mauremys leprosa), con toda seguridade procedente de soltas voluntarias ou accidentais, nos concellos de Meis (NH10) e As Neves (NG55), esta última xa coñecida posto que hai rexistros anteriores. Desgraciadamente, tamén temos que informar de dúas cuadrículas novas da especie invasora sapoconcho de orellas vermellas (Trachemys scripta) nos concellos de Carballedo (PH00) e Neda (NJ62).

Moi interesante resulta o rexistro de dúas novas cuadrículas de esgonzo ibérico (Chalcides bedriagai) na provincia de Ourense. Un deles no concello de A Peroxa (PH00) preto de outra cuadrícula anterior no concello de Ourense, pero a outra situada a moita distancia dos outros rexistros localizados anteriormente, no concello de San Xoán de Río (PG49) na Terra de Trives, e a unha altitude considerable, 780 msnm. Tamén resulta certamente interesante a localización da lagartixa rabuda (Psammodromus algirus) no concello de Viana do Bolo (PG76), xa limítrofe coa provincia de Zamora. Con respecto ás cobras, salientar as novas cuadrículas na zona suroriental da provincia de Pontevedra, onde tiñamos poucos rexistros, nos concellos de Oia (NG05), Baiona (NG16), Vigo (NG17) e Redondela (NG27).

Para rematar só nos queda agradecer unha vez máis as inestimables aportacións dos colaboradores, case un centenar e medio (ver listado), que fixeron posible o Atlas de Anfibios e Réptiles de Galicia e permiten a súa constante actualización.

Para acceder ao listado de fichas actualizadas PREME AQUÍ.

 

Xornada sobre enfermidades infecciosas emerxentes

Pontevedra, 12-04-2015

Organizada pola Asociación Herpetolóxica Española (AHE), a Asociación para a Defensa Ecolóxica de Galicia (ADEGA) e a Sociedade Galega de Historian Natural (SGHN), o vindeiro sábado 25 de abril celebrarase unha xornada en Pontevedra, no Pazo da Cultura, sobre as "Enfermidades Infecciosas Emerxentes. Unha nova ameaza para os anfibios"

Máis información sobre o programa e a inscrición na xornada no cartel adxunto.

 

Xeolodía A Coruña 2015: Descubrindo os tesouros da costa de Valdoviño

Ferrol, 07-04-2015

Organizada polo Concello de Valdoviño e a SGHN-Delegación de Ferrol o vindeiro 9 de maio realizarase a ruta xeolóxica "Descubrindo os tesouros da costa de Valdoviño" no cadro do Xeolodía 2015 A Coruña. É unha actividade de balde pero cun número de prazas limitado.

Lugar: Pantín-Valdoviño-Meirás
Desprazamento: Autobús dende Ferrol e Valdoviño
Data: 9 de maio de 2015
Saída: Dende Ferrol (9:10 h).  Dende Valdoviño (9:40 h)
Chegada: Entre 18:30 e 19:00 a Ferrol

Inscrición obrigada no correo: canosa@geol.uniovi.es

Nomes das estrelas: Alphard

Efemérides astronómicas abril 2015

Ferrol, 01-04-2015

Alphard é a estrela máis brillante da constelación de Hydra, unha constelación do hemisfério sur, a de maior lonxitude das 88 constelacións. O seu nome en latín significa "serpe de auga", en referencia á forma da constelación, que se asemella a unha serpe que se retorce polo céo. Hydra foi nomeada así polo astrónomo grego Ptolomeo no século segundo. 

É a 46ª estrela máis brillante do ceo, atópase a 180 anos luz de nós, é de cor alaranxado e brilla cunha magnitude aparente de 1,99. O seu diámetro é 40 veces o do Sol, é 400 veces máis luminosa e ten 3 veces a súa masa. A súa temperatura é de 4000 ºC. É a compoñente principal dun sistema de múltiples de estrelas, e móvese a través da galaxia a unha velocidade de 10,6 quilómetros por segundo con respecto ao Sol. Distínguese por ser unha "estrela de bario" estrelas que pensase que son dobres. Cando Alphard era nova, tiña unha compañeira máis masiva que morreu primeiro, e no proceso da súa morte contaminou a Alphard con subprodutos da fusión, sobre todo bario. A compañeira morta deu orixe a unha anana branca, que nos recorda a evidencia do que unha vez aconteceu.

Na mitoloxía grega, Alfhard é o corazón da "Hydra de Lerma", unha besta de auga con sete cabezas e alento velenoso á que Heracles matou no segundo dos seus doce traballos.

Alphard significa o solitario, outros nome son: Al Fakar al Shuja ', a columna vertebral da serpe, Alfard, Alpherd, Alphart, Alphora, Kalb Elhavich y Kalbelaphard. O seu nome científico é Alpha Hydrae.

Alphard atópase nunha zona do ceo na que non hai outras estrelas brillantes preto dela, de aí o nome de "o solitario". Pero xunto a Procyon e Regulus forman un triángulo moi doado de localizar.

.

Situación de Alphard no firmamento. Ampliación

  • Día 4: Eclipse total de Lúa, non visible en Europa. Ás 12:06 h Lúa Chea.
  • Día 8: Mercurio e a Urano moi próximos. Saturno e a Lúa moi próximos.
  • Día 12: Aniversario da saída do primeiro ser humano ao espazo, o ruso Yuri Gagarin (1961). Ás 03:44 h a Lúa en Cuarto minguante
  • Día 18: Ocultación de Urano pola Lúa, non visible. Ás 18:57 h Lúa Nova.
  • Día 19: Mercurio, Marte e a Lúa moi próximos.
  • Día 21: Venus e a Lúa moi próximos.
  • Día 22: Choiva de meteoros: Líridas, actividade desde o 16 ao 25, cun máximo o 22 de abril de 18 por hora.
  • Día 23: Mercurio e Marte moi próximos.
  • Día 24: Choiva de meteoros: Pi-Púppidas, actividade desde o 15 ao 28, con máximo variable o 24 de abril.
  • Día 25: Aniversario do lanzamento do telescopio espacial Hubble (1990). Ás 23:55 h a Lúa en Cuarto crecente.
  • Día 26: Xúpiter e a Lúa moi próximos.

PLANETAS

  • Mercurio en Aries con magnitude -1,6, practicamente imposible de ver.
  • Venus en Tauro con magnitude -3,7. Visible durante dúas horas despois do solpor.
  • Marte en Aries con magnitude 7,8. Pola proximidade ao Sol é dificil de ver.
  • Xúpiter en Cáncer con magnitude -1,8. Visible ata 8 h despois do solpor.
  • Saturno en Escorpio con magnitude 0,4. Visible casi toda a noite.
  • Urano en Pisces, cunha magnitude de 6,3, imposible de ver pola sús proximidade ao Sol.

COMETAS

  • Tan só C/2014 Q2 (Lovejoy)con magnitude 7 entre as constelacións de Cefeo e Casiopea, pode verse cun telescopio pequeno. Os demais pola súa magnitude son dificilmente localizables.

Imaxe do céo o día 15 de abril ás 24:00 h, mirando cara ao sur. Ampliación

 

Plantación de piñeiros nun LIC e hábitat de especies ameazadas no Canón do Sil

Santiago-Ourense, 31-03-2015

SGHN tivo coñecemento da realización dunha plantación de piñeiros no polígono 2, parcela 252 do concello de Parada de Sil (Ourense) que está incluida:

Segundo datos de SGHN, entre as especies de aves ameazadas presentes na zona están o miñato real (Milvus milvus), o voitre branco (Neophron pernocpterus), a gatafornela (Circus cyaneus), a tartaraña cincenta (Circus pygargus) e a águia real (Aquila chrysaëtos).

De acordo co establecido no Plan Director da Rede Natura 2000 (Decreto 37/2014) dita actuación está suxeita a autorización preceptiva da Dirección Xeral de Conservación da Natureza, polo que SGHN ven de solicitarlle copia de todos os informes emitidos sobre dita plantación (PDF).

Recheo dunha antiga canteira con residuos tóxicos en Salceda de Caselas

Pontevedra, 23-03-2015

Conxuntamente entre Verdegaia e SGHN presentáronse catro escritos dirixidos á Consellería de Medio Ambiente, Territorio e Infraestruturas (PDF), Consellería de Economía e Industria (PDF), Consellería de Sanidade (PDF) e Confederación Hidrográfica do Miño-Sil (PDF) por dun recheo con vertidos tóxicos na canteira Pereiriñas, sita en Salceda de Caselas (Pontevedra).

Baseándonos no informe elaborado pola Facultade de Ciencias da Universidade de Vigo (PDF), solicitouse a investigación dos feitos, as afectacións das augas, en especial dos acuíferos dos que bebe a xente augas abaixo, a posible afectación ó LIC Baixo Miño e se tomen as medidas correctivas e sancionadoras necesarias para a reposición da legalidade.

 

 

Demoler unha ruina carísima e crear un hábitat para os anfibios do LIC Gándaras de Budiño

Pontevedra, 19-03-2015

Presentouse conxuntamente por parte de Asociación Herpetológica Española (AHE), Verdegaia e SGHN sendos escritos ó Concello do Porriño (Pontevedra) (PDF) é á Consellería de Medio Ambiente, Infraestruturas e Ordeación do territorio (PDF), solicitando a restauración da parcela onde se construíra o Centro de Interpretación das Gándaras de Budiño, que costou 420.000 € e que xamais foi inaugurado, caendo na ruina e sendo necesaria a súa demolición, despois dun fatal accidente.

A proposta consiste na conversión da parcela nun vaso inundable para favorecer as poboacións de anfibios da zona.

 

Comic "Vivir no solo"

Santiago de Compostela, 12-03-2015

Publicado orixinalmente polo Consello da Cultura Galega e o Concello de Santiago, a Delegación Territorial en Galicia da SECS (Sociedade Española da Ciencia do Solo) ven de reeditar unha adaptación do comic "Vivir no solo" para conmemorar que 2015 é o Ano Internacional do Solo.

Polo seu interese e gran valor divulgativo dun recurso natural tan importante e lentamente renovable como solo, é un pracer colaborar coa SECS na difusión desta publicación.

Comic Vivir no solo

Comic Vivir en el suelo

 

Tríptico informativo sobre a vespa asiática Vesta velutina

Pontevedra-Ourense, 09-03-2015

A Xunta de Galicia ven de publicar un tríptico informativo sobre a vespa asiática Vesta velutina que explica a chegada da especie a Europa e a Galicia, as ameazas ecolóxicas e económicas que supón, como identificar os seus niños e como actuar en caso de ter detectada a súa presencia. Polo seu interese, o tríptico pode descargarse premendo AQUÍ.

SGHN quere salientar que debido ó crecente mal uso de trampas artesanais, moitas vésporas do pais están sendo matadas innecesariamente. Tan innecesariamente que non sabemos se estas vésporas poden axudar ou non a competir contra e Vespa velutina, o que si sabemos é que forman parte do noso ecosistema e aportan factores de control doutras especies. Convén distinguir estas dúas especies e salvagardar o noso vesporón, ou abábaro como se lle chama nalgúns sitios.

Xornada mostraxe anfibios nas Gándaras de Budiño

Pontevedra, 06-03-2015

Este domingo 8/03/15 realizaremos conxuntamente con AHE (Asociación Herpetológica Española) unha xornada de mostraxe de anfibios nas Gándaras de Budiño (O Porriño-Pontevedra). Os interesados débense inscribir previamente enviando un correo a valoranatura@gmail.com .

O lugar de reunión será ás 11:00, fronte a fábrica de “VIZA” situada na saída nº 21 da autovía A-55 sentido Vigo-Tui. Polo serán, os interesados desplazaranse ata As Neves para realizar mostraxes nesta zona.

 

PRUX do Parque Natural das Fragas do Eume: alegacións de SGHN

Ferrol - Santiago, 26-02-2015

Cando os retrasos se miden en anos, lustros ou mesmo decenios, como no PRUX do PN das Fragas do Eume, resulta inaudito que o prazo dado para que veciños e entidades interesadas presentasen alegacións ao PRUX fose de tan só 15 días, afortunadamente prorrogados "in extremis" por outros 15 máis. A Consellería de Medio Ambiente, Territorio e Infraestruturas debera esforzarse en fomentar a participación pública, o diálogo e o consenso respecto non so do PRUX das Fragas do Eume, senón en todos os espazos naturais protexidos.

O PRUX non ten en conta a información científica máis actual, por poñer só un par de exemplos a contida nos dous Atlas de fauna máis recentes publicados pola SGHN (Atlas de anfibios e réptiles de Galicia, 2011; Atlas e libro vermello de Carabini, Cychrini e Lucanidae (Insecta, Coleoptera) de Galicia, 2014) e ignora totalmente as aportacións feitas por SGHN en 2011 a petición da “Xunta Consultiva do Parque Natural das Fragas do Eume” para as alegacións ao entón denominado “Borrador do Plan Reitor de Uso e Xestión do Parque Natural das Fragas do Eume”. Como consecuencia, o PRUX mantén os erros de:

  • Afirmar que hai 20 especies de Coleópteros no Parque Natural cando hai publicadas referencias de 514 especies.
  • Afirmar que só hai unha especie de Lucanidae no Parque Natural, cando en realidade hai tres: Lucanus cervus, Dorcus parallelepipedus e Platycerus spinifer.
  • Omitir a presencia de invertebrados ameazados como Oxygastra curtisii e Gomphus graslinii.
  • Omitir as categorías de ameaza recoñecidas para a anguía (Anguilla anguilla), o espiñento (Gasterosteus aculeatus /gymnurus), Chondrostoma duriense e Rutilus arcasii.

Medidas e normativa por compoñentes

Bótase en falla a recuperación dun réxime ecolóxico de caudais circulantes augas abaixo do encoro do Eume e a instalación de escalas para peixes nos encoros. Por outra banda, debera ser total e sen excepcións a prohibición das cortas nos corredores fluviais e bosques húmidos por afectar de xeito innecesario e inadmisible a un hábitat prioritario (91E0*), así como a destrución, transformación, subsolado, sangrado e rozas mecánicas nos ecosistemas naturais lacunares (3160), brañas e turbeiras (4020*, 6230*, 7110*, 7140, 7150).

Ben está que entre os “Obxectivos de conservación” se contemple “regular” o exercicio da pesca deportiva fluvial e da caza para manter nun estado de conservación favorable as poboacións das especies de interese para a conservación, pero nun PRUX nunca se debera “fomentar” ditas actividades.

Bótanse tamén en falla medidas de conservación para diversas especies de vertebrados e das especies de artrópodos xilófagas, saproxilófagas ou que precisen para a súa bioloxía dunhas condicións ligadas á madeira en descomposición. Así, debérase contemplar deixar sen recoller a madeira morta e os grandes restos leñosos, limitando ao mesmo tempo Seguindo as tendencias actuais nos países máis avanzados da nosa contorna, máxime tratándose do PRUX dun Parque Natural, na “Normativa xeral” debera prohibirse o uso, mesmo o selectivo, de herbicidas ou biocidas “nos medios sinantrópicos das vías de comunicación existentes”, nos bosques e nos hábitats incluídos no anexo I da Lei 42/2007 ou sobre os hábitats das especies de interese para a conservación.

Entre as actuacións estritamente prohibidas deberan incluirse as cortas de arborado de ribeira dentro dos límites do Dominio Público Hidráulico, “As actuacións de subsolado, sangrado e rozas mecánicas sobre os hábitats lacunares (3160), turbeiras (7110*, 7140, 7150, 6230*) ou corredores fluviais (3260, 3270, 6430, 91E0*)” e o “establecemento de zonas de caza permanente ou de pesca intensiva”.

Normativa zonal

En xeral, considéranse axeitados os obxectivos e directrices e, por ter sido un aspecto normalmente esquecido, merece os parabéns a inclusión da directriz : “Arbitraranse medidas de caracter económico especiais para os enclaves rurais existentes nesta zona, mediante subvencións ou beneficios fiscais para o desenvolvemento dos diferentes sectores produtivos e mellora da súa calidade de vida.”

No relativo á reconstrución e rehabilitación das edificacións tradicionais ou de singular valor arquitectónico debera contemplarse o mantemento ou, no seu caso, a habilitación de espazos de refuxio ou cría de quirópteros e aves (rapaces nocturnas, vencexos e hirundínidos). En canto á minería, deberan estar prohibidas non só as actividades de investigación e exploración senón tamén as de explotación.

Por último, no programa de actuacións sobre a biodiversidade debera contemplarse non só evitar o incremento da superficie ocupada por especies do xénero Eucalyptus, senón reducila progresivamente nas zonas de reserva e de conservación, establecendo convenios cos propietarios e medidas de compensación.

Alegacións SGHN
PRUX-P.N. Fragas do Eume 2014
Borrador PRUX-P.N. Fragas do Eume 2011

 

A extinción dos sapoconchos

Pontevedra, 18-02-2015

Unha das maiores lacras que sofren os nosos anfibios e réptiles son as enfermidades infecciosas emerxentes (EIE). Xa hai anos que os herpetólogos avisáronnos do alarmante declive e incluso extincións de poboacións enteiras de anfibios provocado en primeiro lugar por uns fungos denominados quitridios e posteriormente por uns virus chamados Ranavirus (ver enlace: http://www.cell.com/current-biology/abstract/S0960-9822%2814%2901149-X), cuxo vector de transmisión foron diferentes especies introducidas de anfibios que se comercializaron como mascotas e que espallaron de xeito involuntario esas enfermidades.

Pois desgrazadamente tócalle agora a vez aos nosos sapoconchos. Nun magnífico traballo realizado polos investigadores galegos da Asociacion Herpetologica Española, UVigo e Vigozoo (ver enlace: http://www.int-res.com/abstracts/dao/v113/n1/p75-80/) analízanse as posibles causas de que, durante o inverno 2012-2013, detectáranse varios individuos de sapoconcho europeo (Emys orbicularis) con letarxia, movilidade reducida en cola e extremidades nas Gándaras de Budiño (Porriño). Unha vez realizadas as necropsias a varios individuos que se atoparon mortos, detectouse en 3 deles unha verme da especie Spirorchis elegans que provocou unha enteritis necrótica asociada a infección bacteriana e embolismo causado polos ovos do parasito, que todo indica como causa máis probable da morte dos sapoconchos.

Emys orbicularis: detalle da cabeza (Fotografía cedida por César Ayres).

Trachemys scripta: detalle da cabeza (Fotografía cedida por Francisco Docampo)).

Debido a que este parasito é de orixe americano, ao igual que o sapoconcho de orellas vermellas (Trachemys scripta elegans), fai supoñer que nos atopamo ante un novo caso de enfermidade emerxente producida por unha especie invasora. Isto ven a sumarse ao desprazamento que estaba a sufrir o noso sapoconcho autóctono pola competencia coa especie introducida, xa que esta última ten maior tamaño e adoita ocupar os mellores refuxios e lugares de soleamento.

Este traballo ven a confirmar que o intercambio de parasitos entre sapoconchos exóticos e autóctonos existe, e non é inocuo como noutros casos descritos, senón que a presenza dun so exemplar parasitado podería ter efectos moi graves nas pequenas poboacións de Emys orbicularis. Estes trematodos vasculares parasitan a Trachemys, pero algúns parasitan a outros xéneros coma Pseudemys, Chrysemys, Graptemys, Chelydra e mais. Polo tanto é preciso un cambio na lexislación nacional e europea sobre o comercio de mascotas, para evitar mais casos coma este.

Dende a SGHN queremos facer un desesperado chamamento para que ninguén libere no medio natural ningún exemplar de sapoconcho introducido, sexa da especie que sexa; no caso de que alguén necesite desprenderse dalgún exemplar, pode facelo chamando ao Seprona, á Consellería de Medio Ambiente ou enviando un correo a herpetoloxia@sghn.org

 

Actividade de restauración ambiental na barreira de Orbenlle no LIC Gándaras de Budiño (O Porriño)

Pontevedra, 16-02-2015

Dentro do traballo medioambiental que a SGHN, AHE e Verdegaia veñen desenrolando no espazo natural Gándaras de Budiño e Ribeiras do río Louro, o domingo 8 de febreiro de 2015 tivo lugar unha actividade de voluntariado ambiental dentro do LIC. O motivo de esta actuación é contribuír a acadar 2 dos obxectivos xerais de conservación para a Rede Natura 2000 o os obxetivos para as zonas especiais de conservación e lugares de importancia comunitaria recollidos no Plan Director da Rede Natura 2000 de Galicia:

  • Garantir a biodiversidade mediante a conservación dos hábitats naturais e de fauna e flora silvestres
  • Manter e restablecer o estado de conservación favorable dos hábitats naturais das especies de interese comunitario

As chamadas “barreiras” son antigas minas de barro e arxilas, que foron abandoadas por cese da explotación. Os buratos escavados, o non haber intervención humana, co tempo se foron naturalizando e actualmente moitas barreiras son verdadeiras charcas de orixe antrópico que teñen importantes valores ecolóxicos e acubillan unha gran biodiversidade. Destacan as poboacións de varias especies moi ameazadas e cunha área de distribución moi restrinxida en Galicia como o sapoconcho común (Emys orbicularis), o charneco (Anas crecca) que atopa nas Ribeiras do Louro o seu único punto de cría regular na Península Ibérica.

O plan de traballo foi realizar unha limpeza manual por un grupo de voluntarios para a retirada dos abundantes residuos acumulados nas beiras da barreira de Orbenlle. Ademais se realizou a restauración dun panel informativo e se realizou unha valoración do estado do hábitat protexido.

Coa autorización expedida pola Consellería de Medio Ambiente da Xunta e o acordo do propietario da concesión mineira, 9 voluntarios realizaron unha limpeza do residuos sólidos de forma manual con luvas e bolsas plásticas, e realizando a entrada a pé na barreira respectando ó máximo a conservación do hábitat prioritario.

Como resultado se retiraron 18 sacos de lixo formado por plásticos, metais e vidro, e varios trozos de residuos sólidos grandes. Se detectaron 3 puntos de verquido de entullos de obra e residuos sólidos urbanos, nas beiras adxacentes á estrada que bordea a barreira na parroquia de Orbenlle, que danan gravemente o ecosistema e son unha fonte de contaminación das augas. Solicitarase vixilancia e a colocación de carteis nos puntos de vertido á Consellería de Medio Ambiente da Xunta.

 

Integración Renovable Cabo Vilán:
Gas Natural-FENOSA recoñece que SGHN tiña razón

Santiago de Compostela, 15-02-2015

No trámite de consultas sobre decisión de someter a Avaliación de Impacto Ambiental do proxecto “Integración Renovable Cabo Vilán” SGHN solicitou á Secretaría Xeral de Calidade e Avaliación Ambiental que se desbotase a realización do proxecto no interior do LIC e ZEPA “Costa da Morte” (PDF) pois:

  • A enerxía eléctrica xenerada polo parque eólico de Cabo Vilán transpórtase e consúmese fóra do LIC e ZEPA “Costa da Morte” polo que non semella xustificado que o sistema de almacenamento a medio-longo prazo de enerxía eléctrica teña que estar “a pé de aeroxenerador” en lugar de, por exemplo, na subestación eléctrica máis próxima.
  • O sistema de almacenamento a medio-longo prazo de enerxía eléctrica contemplado no proxecto precisa do emprego dunha substancia tóxica (sulfato de vanadio) e outra moi corrosiva (ácido sulfúrico) en cantidades e concentracións non especificadas na documentación recibida, que únicamente sinala as dimensións dos tanques, uns 25.000 litros que no caso de ácido sulfúrico concentrado equivalerían a unhas 45 toneladas.

O pasado 15 de xaneiro, sorprendentemente, a Secretaría Xeral de Calidade e Avaliación Ambiental decidiu que non era preciso sometelo a avaliación de impacto ambiental, malia tratarse dun proxecto enerxético experimental prohibido en Rede Natura polo seu Plan Director (PDF). A decisión saltou rápidamente aos medios de comunicación (máis...), así como a resposta de Gas Natural-FENOSA afirmando que levaría a cabo o proxecto "coas máximas garantías" (máis...). Pero hoxe os medios de comunicación recollen a nova de que Gas Natural-FENOSA retira o seu plan pois “O proxecto, cuxo obxectivo é probar a aplicación da tecnoloxía de baterías de vanadio ao campo da xestión das enerxías renovables, non require desa localización específica para o seu desenvolvemento" (máis..., máis). Ou sexa o mesmo que dixo SGHN hai case ano e medio (PDF).

 

PRUX das Fragas do Eume: ASÍ NON, busquemos o consenso

Santiago de Compostela, Ferrol, 11-02-2015

Hai agora 10 meses, SGHN facía público o “Informe sobre as Fragas do Eume: un Parque Natural baixo mínimos” no que salientaba a situación francamente desalentadora do parque, a súa pésima gobernanza e a deterioración crecente da biodiversidade nun parque incapaz de impulsar os compromisos e obxectivos de conservación e o uso de prácticas e actividades sostibles, tanto entre o público que o visita como entre os veciños da súa área de influencia socio-económica.

Malia os 18 anos transcorridos dende a promulgación do Plan de Ordenación dos Recursos Naturais das Fragas do Eume (PDF) e a súa declaración como Parque Natural (PDF), as sucesivas Consellerías de Medio Ambiente foron incapaces de cumprir e facer cumprir as normativas ambientais e de implicar aos cidadáns que viven no Parque na súa xestión e conservación. Tampouco souberon, ou quiseron, apoiar e incentivar actividades económicas de carácter sostible na súa área de influencia, para promover o seu desenvolvemento e reverter o abandono que sofre o rural da zona.

A normativa establece que a conservación e xestión dun Parque Natural debe realizarse a través do Plan de Ordenación dos Recursos Naturais (PORN) e do Plan Reitor de Uso e Xestión (PRUX). O PORN das Fragas do Eume data de 1996 (PDF), polo que xa hai tempo que estaba anticuado e quedou totalmente desactualizado ao aprobar o Plan Director da Rede Natura 2000. En 2011 a Dirección Xeral de Conservación dá Natureza presentou á Xunta de Galicia un borrador de PRUX, que se tardou ¡¡¡3 anos!! en someter ao trámite de exposición pública.

Cando os retrasos se miden en anos, lustros ou mesmo decenios, como nas ferramentas básicas de xestión deste parque, resulta inaudito que o prazo dado para que veciños e entidades interesadas presentasen alegacións ao PRUX fose de tan só 15 días, prorrogados “in extremis” por outros 15 máis. Tan exiguo prazo reflicte ben ás claras o desinterese da Consellería de Medio Ambiente por fomentar a participación pública, o diálogo e o consenso respecto do PRUX das Fragas do Eume.

Pero ista actitude da Consellería non é senón o último eslabón dunha longa cadea de erros na conservación da natureza. Leva moitos anos deixando que a confusión, a desinformación, o descoñecemento e a falta de axudas directas e indirectas fagan que unha parte importante da poboación pense que vivir nun área protexida, como as Fragas do Eume, resulta un obstáculo para o desenvolvemento económico da zona e a calidade de vida dos veciños.

Sen unha estratexia de comunicación definida das oportunidades de desenvolvemento que ofrece o feito de que as Fragas do Eume sexan un Parque Natural, nen un plan de actuación e investimento que involucre aos veciños na conservación e o desenvolvemento sostible, a oposición veciñal é un problema enquistado dende a creación do parque. Pero mentres a posición dos veciños foi evolucionando co tempo e pasou dunha oposición ao parque a unha demanda de medidas compensatorias para os veciños e propietarios, as sucesivas Consellerías de Medio Ambiente non souberon, ou non quiseron, aproveitar e potenciar este cambio de actitude e consolidar o futuro do parque e da poboación que vive nel.

As Fragas do Eume e os demais espazos protexidos son parte do patrimonio natural de todos os galegos, españois e europeos. Todos disfrutamos deles e nos beneficiamos dun ou outro xeito. Xa que logo, todos debemos contribuir á súa conservación e baixo ningún concepto podemos deixar que os custes recaigan só na veciñanza dos espazos naturais.

Se por interese público algúns cidadáns teñen limitacións no uso ou aproveitamento lexítimo e racional das súas propiedades, o conxunto da sociedade debe apoialos e compensalos.

É lóxico. É posible. Hai fondos públicos para facelo, como as axudas da Unión Europea para zonas da Rede Natura 2000 contempladas no Plan de Desenvolvemento Rural, ou as axudas agroambientais. Tan só hai que investilos no fin para o que están pensados e non en outras cousas. A qué agarda a Xunta de Galicia para facelo?

 

Día Internacional dos Humedais 2015: celebración do IV Aniversario da Sección Antela

Complexo húmido Limia-Antela, 31-01-2015

O dous de febreiro é un día moi sinalado na axenda da Sección Antela pois conflúen:

  1. O Día Mundial dos Humidais, que conmemora a data na que se adoptou a Convención sobre os Humidais (Convención de Ramsar).
  2. O Día da Candelaria, cando casan os paxaros, tal como di a tradición en moitos lugares.
  3. O Aniversario da creación da Sección Antela de SGHN, o cuarto xa.

 

Neste ano SGHN-Sección Antela festexou tanta celebración o sábado 31 de xaneiro (primeiro fin de semana dispoñible despois de dar por rematados, un ano máis, os Censos de Aves Acuáticas Invernantes), a cita mantívose aínda a pesar de que as previsións meteorolóxicas indicaban que o día ía ser complicado pola choiva, o vento ou, mesmo, a neve desde os 600 metros. E unha vez máis foi unha celebración diferente.

Á hora prevista cun grupo de entusiastas, entre os que se atopaban algúns padriños/madriñas, coméntanse as últimas novidades. O máis significativo, relacionado coa actividade da xornada, é a evolución das xestións có Banco de Terras de Galicia (Bantegal): a solicitude de novas parcelas e a adxudicación doutras 9 a sumar ás 25 xa dispoñibles, que a data de hoxe están todas apadriñadas.

Máis...

 

AS PODAS DRÁSTICAS NON PASAN DE MODA

A xestión do arborado urbano en Ourense non mudou en máis de 20 anos

Ourense, 07-02-2015

Ante a brutalidade coa que se trata ao arborado urbano na cidade de Ourense, SGHN ven de emitirr unha Nota de prensa para lembrar a quen nos goberna o que din todos os tratados de arboricultura sobre este tema.

Con esta nota SGHN pretende informar á cidadanía, e de novo a quen nos goberna, pois tras os múltiples escritos dirixidos ao Concello de Ourense e outros organismos ao longo dos anos advertindo dos problemas e consecuencias deste tipo de podas, nada mudou no sistema de xestión do arborado que adoptan os nosos dirixentes.

En resumo, non parece que se tomen en serio os estudos científicos, coñecementos e experiencias de anos e anos de investigación e se sigue con métodos traumáticos que NON RESOLVEN A BASE DOS PROBLEMAS que, din, se pretenden solucionar

 

Liberación do Lobo mariño cincento Halichoerus grypus “FISTERRA” (Foca gris)

Ferrol, 28-01-2015

Nestes momentos, se todo saíu ben, a foquiña estará xa no seu medio natural. Todo será para ela como cando, independizada da súa nai, se deixou levar polas correntes do océano percorrendo distancias próximas ás 1000 millas para chegar ata a Península Ibérica

Naquela viaxe contou case exclusivamente coas graxas adquiridas durante a lactancia, sen saber comer aínda, e desprazouse facendo mermar con cada esforzo as reservas acumuladas ata quedar case ósos e pel que sumaban xuntos apenas trece quilos de peso. Os males da miseria, oportunistas, acudiron a un corpo mermado, esgotándoo de tal xeito que se viu obrigado a saír do mar, buscando na area da praia o único refuxio posible ás súas limitadas forzas.

Nestes cincuenta e dous días intentamos deter o proceso de destrución que parecía irreversible, superando ese estado de desnutrición extremo, curando os males adquiridos na debilidade e ensinándolle a comer inmediatamente para que por si mesmo puidese sobrevivir nunha natureza brava e difícil.

Probablemente sempre será un lobiño de pequena talla, como eses nenos que creceron en épocas de confrontación e miseria, en momentos nos que os ósos están no apoxeo do seu crecemento, pero terá unha capa de graxa compacta e a pel e os ollos brillantes, cheos de vida.

Máis...

 

Censo de aves invernantes nas Gándaras de Budiño

Pontevedra, 19-01-2015

Dentro das actividades dos censos de aves invernantes, este sabado 24/01/15 realizarase un actividade de censo de aves invernantes nas Gándaras de Budiño (O Porriño- Pontevedra). A actividade consiste nunha saída de observación e censo de aves acuáticas. Rexistraranse tódalas especies observadas e realizaranse fotografías para contribuir ó Catálogo de Biodiversidade do LIC Gándaras de Budiño. Entre os valores naturais que alberga o LIC das Gándaras de Budiño e Ribeiras do Louro están hábitats prioritarios como as turbeiras os Entre os valores naturais que alberga o L.I.C. das Gándaras de Budiño e Ribeiras do Louro están hábitats prioritarios como as turbeiras, os bosques de ribeira e hábitats de interese comunitario como as breixeiras húmidas. Destacan as poboacións de varias especies moi ameazadas e cunha área de distribución moi restrinxida en Galicia como o sapoconcho común (Emys orbicularis), o charneco (Anas crecca) que atopa nas Ribeiras do Louro o seu único punto de cría regular na Península Ibérica. É imprescindible levar prismáticos e o necesario para pasar unha mañá de inverno á beira do río Louro. Prazas limitadas.

Inscripción gratuita obligatoria no correo electrónico: valoranatura@gmail.com

*Trátase dunha actividade gratuíta e aberta a tódalas persoas interesadas. Cada participante é responsable único das súas accións e accidentes que puideran producirse. Os convocantes da actividade non se responsabilizan a nivel persoal nin colectivo dos accidentes que poidan ocorrer.

 

"Calendario da Natureza 2014-15"

Pontevedra, 19-01-2015

Xa está dispoñible o “Calendario da Natureza 2014-2015” (pdf), ilustrado polos gañadores do concurso infantil convocado para fomentar o interese polo coñecemento e protección da natureza galega.

  • Categoría Inverno: Brais Pereira Álvarez, 6º de primaria do CEIP Rebordáns (Tui).
  • Categoría primavera: Pablo Baz Martínez, 5º de primaria CPR PP. Somascos (A Guarda).
  • Categoría verán: Diana Barbosa Rodríguez, 6º de primaria do CEIP Rebordáns (Tui).
  • Categoría Outono: Manuel Portela Crespo, 6º de primaria do CEIP Vilaverde-Mourente (Pontevedra).

Os premiados recibirán un equipo de iniciación ó naturalismo (mochila, caderno de campo, gorra, lupa e insignia da SGHN) e os colexios un lote de libros (Atlas de Hérpetos, Atlas de Carabini, Lucanidae, Conto de Antela e Catálgo dos fondos mariños do Museo de Historia Natural da SGHN) así como sendos diplomas ó premiado e ó colexio. O profesorado colaborador recibirá unha insignia da SGHN en sinal de agradecemento.

A nosa felicitación ós premiados e o noso agradecemento ós alumnos participantes, así como ós profesores coordinadores e a tódolos Centros Escolares da provincia de Pontevedra que con esforzo e ilusión formaron parte deste proxecto.

Para descargar o calendario en PDF preme AQUÍ

 

"Conxelando" o investimento público: neve artificial para Manzaneda

Ourense, 15-01-2015

Despois dun intento fallido en 2006, polo informe desfavorable da entón Consellería de Medio Ambiente e Desenvolvemento Sostible, a Estación de Esquí e Montaña de Manzaneda volve á carga cun proxecto de innivación artificial para as súas pistas.

Xa hai un cuarto de século, cunhas condicións climatolóxicas menos desfavorables para os deportes de neve que as actuais e moito mellores que as do futuro próximo, a Estación de Inverno de Manzaneda SA (MEISA) era unha empresa privada ruinosa por falta de neve que os seus propietarios conseguiron “colocar” á Xunta de Galicia e á Deputación de Ourense.

Continuando co despropósito desta estación de esquí sen neve, na actual situación de crise económica e recortes draconianos do estado do benestar (sanidade, prestacións desemprego, pensións, educación, cultura,...) resulta incomprensible e indignante que se pretendan depilfarrar máis de 12 millóns de euros nun proxecto sen as máis mínimas garantías de viabilidade técnica, ambiental e económica. Así, na documentación recibida por SGHN en soporte informático:

  • Non se contempla a alternativa cero de non execución do proxecto.
  • Plantéxase a construción dunha balsa de almacenamento de auga cunha capacidade de 50.000 m3 coa que alimentar o sistema de xeración de neve artificial para a innivación de 7.187 m de pistas, cunha superficie de 239.050 m2 e un orzamento de 12.046.158 € de fondos públicos.
  • Discútense os efectos do cambio climático tanto sobre a vexetación potencial como sobre o papoazul Luscinia svecica pero, sorprendentemente, non se fai mención algunha sobre os efectos que tería sobre o rexime de chuvias e de temperaturas na zona, malia a súa importancia transcendental para a dispoñibilidade de auga e a viabilidade técnica e económica do proxecto.

Á vista destes feitos, SGHN ven de solicitar (PDF) que se desbote totalmente o proxecto. No caso de que se desestime dita solicitude, SGHN pide que o Estudio de Impacto Ambiental avalíe:

  • A alternativa cero de non execución do proxecto.
  • Os efectos do cambio climático sobre a viabilidade técnica, económica e ambiental do proxecto.

Os diversos modelos matemáticos predicen un aumento de temperatura en Galicia duns 2 ºC durante os invernos segundo o artigo de ÁLVAREZ, V., TABOADA, J.J., LORENZO, M.N. 2011. Cambio climático en Galicia en el siglo XXI: Tendencias y variabilidad en temperaturas y precipitaciones. Avances en Ciencias de la Tierra 2, 65-85

 

Enfermidades infecciosas emerxentes: a ameaza definitiva para os hérpetos galegos?

Vigo, 05-01-2015

As enfermidades infecciosas emerxentes (EIE) supoñen un risco global, tanto para a poboación humana coma para a biodiversidade. A modificación dos ecosistemas, a introdución de especies exóticas que en moitos casos actúan coma invasoras, e a globalización que permite o movemento de mercadorías e pasaxeiros en poucas horas, representan factores que contribúen á aparición de novas enfermidades e patóxenos.

No caso galego temos varias experiencias, nas que a introdución de especies procedentes doutros países trouxo consigo o declive das poboacións autóctonas pola transmisión de patóxenos e parasitos. Unha delas e o declive do croque polo efecto negativo causado polo parasito Marteilia cochillia, ou os problemas nas poboación de anguías causados polo Anguilicolloides crassus.

Desgrazadamente para os nosos hérpetos, non hai cura para ningunha destas EIE, e os seus efectos semellan ser devastadores para as poboacións. Unha vez que entran no ecosistema semella case imposible eliminalos ou controlalos.

Temos que ser moi coidadosos, non manipular se non é imprescindible, NUNCA mover exemplares dunha zona a outra. Se temos que facer mostraxes e imprescindible desinfectar TODO o material (mangas, calzado, luvas). Hai varios sistemas:

  • Etanol ao 70%
  • Novasan ao 0,75%
  • Lixivia ao 4%
  • Virkon ao 1%

É FUNDAMENTAL A PARTICIPACIÓN CIDADÁ: SE ATOPAS ANFIBIOS MORTOS COMUNÍCAO.

César Ayres Fernández.
Membro da xunta directiva da Asociación Herpetológica Española, responsable do Grupo Ibérico de Conservación del Galápago Europeo e coordinador para Galicia do programa SARE.

No caso dos hérpetos galegos temos varios casos moi graves detectados nos derradeiros anos. A mortaldade de sapoconchos europeos (Emys orbicularis), especie catalogada coma En Perigo de Extinción (Decreto 88/2007), foi causada por un parasito (Spirorchis elegans) transmitida polos sapoconchos americanos (Trachemys scripta).

Recentemente publicouse un estudo sobre os efectos dun ranavirus nas poboacións de anfibios do Parque Nacional dos Picos de Europa, con datos dun encoro galego. Este virus afectou fundamentalmente ao pintafontes verde (Triturus marmoratus) e pintafontes ibérico (Lissotriton boscai), e indirectamente as cobras acuáticas (Natrix sp.) ao alimentarse dos pintafontes mortos ou moribundos.

E a derradeira mala nova que afecta aos anfibios, concretamente ás píntegas e pintafontes, foi o descubrimento dun novo fungo (Batrachochytrium salamandrivorans) que como o seu nome indica devora ás píntegas.

 

Entre focas e esperanza: Un ano que remata con solidariedade

Ferrol, 03-01-2015

... Era tan pequena e delgada que a esperanza de sacala adiante diluíase nas agres experiencias que viviramos meses antes. Durante os vintesete días pasados dende aquel momento no que Fisterra varou na area, valoramos especialmente cada avance en positivo, cada gramo de peso recuperado, cada afección descartada. A correcta prudencia dítame agora pois, que non se debe compartir estas emocións, porque Fisterra é un animal salvaxe, de poucos meses de vida, que viaxou durante millas autoalimentándose das reservas graxas que a súa nai lle proporcionou durante a lactación, facéndoas case desaparecer; do que descoñeciamos o tipo e a gravidade das afeccións que puidesen estar a relar o seu maltratado corpo.

Pero hoxe cúmprense vinte e sete días de estanza na UCI e de vinte e sete pequenas satisfaccións que xa non se perderán aínda que mañá a sorte se torza e a desgracia nos sorprenda unha vez máis. Remata aquí a primeira etapa do seu intento de recuperación, ultimados os preparativos para que inicie unha segunda fase na que a auga será novamente o seu elemento e o que verá reflectido nela será a luz da lúa, a punto xa de encherse...

Máis...

 

Outra Limia é posible

Vilar de Santos, 29-12-2014

Organizada polo MEL (Movemento Ecoloxista da Limia) onte celebrouse en Vilar de Santos unha mesa redonda sobre a contaminación da Limia pola mala xestión dos residuos gandeiros á que invitaron ao Presidente de SGHN, quen empregou a presentación que podes ver premendo AQUÍ.

 

A complexidade da montaxe dunha Balea común de 18 m

Ferrol, 20-12-2014

Dicía un compañeiro de CEMMA, cando viu por primeira vez o esquelete montado da balea que este era "un milagre". A súa expresión ten máis dunha lectura. Probablemente referíase á complexidade e dificultade que supón poder conseguir no límite de tempo que a natureza impón que un animal tan grande se recupere dunha praia tan complicada e todo iso sen que se perda parte ou todo da osamenta.

E esa é a primeira parte do milagre, a segunda é que o que non se perdeu no proceso o faga no manexo posterior, período delicado no que os restos biolóxicos adoitan deteriorarse ou destruírse definitivamente.

Pero o fenómeno ou prodixio complétase se, ademais de chegar ata aquí con toda a equipaxe, pode conseguirse culminalo coa montaxe dese esquelete e ademais facelo seguindo as pautas correctas da anatomía.

Quixeramos dende estas páxinas da nosa sección facer unha merecida homenaxe a este compañeiro de CEMMA e todos os demais que aquel 19 de marzo de 2004 se enfrontaron a un coloso varado sobre a area, tendo que tomar decisións e combinar á vez tantas circunstancias e chamar a tantas portas, sen perder de vista o poderoso dominio da natureza, que reclama o que é seu, cando lle vén en gana, nadando entrementres en augas de decisións políticas e administrativas, que non sempre concordan.

E digo isto porque son moitos os esqueletes que se intentaron recuperar e tantos os que quedaron en nada. Na nosa sección de Mamíferos Mariños tivemos esa experiencia varias veces. Recordamos en especial dous casos con dúas especies diferentes: unha balea común de 15 metros e un cachalote de parecido tamaño. Ambos os dous perdéronse e fixérono case antes de empezar. Algún día contaremos con detalle como sucederon os acontecementos e como é posible que algo así suceda e que o faga nun radio de dez quilómetros.

Máis...

 

Veigas de Ordes e Penelas (Rairiz de Veiga, Ourense)

Humidal inventariado, LIC, ZEPA, Reserva da Biosfera... e vertedoiro de puríns

Ourense, 06-12-2014

A mediados da semana pasada, como denunciou inicialmente o MEL (Movemento Ecoloxista da Limia, que cedeu as fotografías desta nova) realizouse un vertido masivo de puríns de porcino nas veigas de Ordes e Penelas (Rairiz de Veiga, Ourense), un espazo natural de sobranceira importancia:

  • Moi asolagable e incluido no inventario dos humidais de Galicia.
  • Incluido parcialmente no LIC ES 1130006 Veiga de Ponteliñares (denominación incorrecta pois é a Veiga de Ordes e Penelas)
  • Totalmente incluido na ZEPA ES 0008 A Limia.
  • Catalogado como Zona Núcleo da Reserva da Biosfera Área de Allariz.
  • Hábitat de alomenos dez especies de flora e fauna ameazadas a nivel mundial, nacional ou galego (Pilularia globulifera, Eryngium viviparum, Gasterosteus gymnurus, Pelobates cultripes, Hyla arborea, Rana iberica, Burhinus oedicnemus, Gallinago gallinago, Tringa totanus, Vanellus vanellus).

Multitude de rodeiras dos vehículos empregados para o vertido.

Os residuos dos puríns cubren a vexetación natural da veiga

Este lamentable caso amosa con claridade que algúns pretenden a toda costa converter en vertedoiros de residuos gandeiros industriais os últimos recunchos naturais que aínda se conservan do antigo gran complexo húmido de Limia-Antela. Existe un risco moi elevado de que actuacións semellantes se repitan tanto nas veigas de Ordes e Penelas como nas restantes veigas da chairá limiá, de características hidrolóxicas e valores ambientais moi semellantes, debido ao exceso actual de macro-granxas industriais (maioritariamente do grupo COREN) na Limia e ao peche da planta de tratamento de puríns de COREN en Sarreaus.

Posto que ditos vertidos de residuos de gandería industrial ameazan moi gravemente a calidade das augas, así como a conservación dos humidais inventariados e das especies ameazadas que neles habitan e que motivaron a súa protección ambiental baixo diversas figuras de conservación, SGHN ven de solicitar á Dirección Xeral de Conservación da Natureza (PDF) que adopte todalas medidas posibles no ámbito das súas competencias e obrigas legais para esixir ao grupo COREN e ás súas granxas asociadas que respecten os elevados valores ambientais das veigas da Limia e non as empreguen como vertedoiro de residuos de gandería industrial. Asimesmo, SGHN ven de poñer os feitos en coñecemento do Comité Español de Reservas da Biosfera da UNESCO para que avalíe con carácter de urxencia os impactos dos vertidos na Zona Núcleo da da Reserva da Biosfera Área de Allariz (PDF).

Os vertidos non respectaron nin as zonas máis asolagables.

 

 

Fitos 40 anos Hitos 40 años

Hoxe, como hai 40 anos, a túa axuda é imprescindible para defender a nosa natureza

 

 

 

OUTRAS NOVIDADES

Actividades SGHN-Ourense 2014

Ratificación Convenio CITES pola UE

Informe Tribunal Contas UE axudas por incendios

Decreto Plan de Conservación Lagoa e areal de Valdoviño

Segunda fase de recuperación do lobo mariño Celeiro

Lei 30/2014, de Parques Nacionais

Limpeza submariña en San Cibrao

Primeiro lobo mariño da tempada 2014-15

Reglamento UE Nº 1143/2014 especies exóticas invasoras

Modificación Directiva Marco Auga

Lei 8/2014 Proteccion animais domesticos e salvaxes en catividade

Estrategia española conservación diversidade vexetal

ENIL Sistema dunar Praia América-Panxón

Modificación Ley Responsabilidad medioambiental

Directiva 2014/80/UE protección augas soterráneas

Actividades SGHN-Sección Antela 2013

SENTENCIA PRESTIGE

Fractura hidráulica ("fracking")

Antela: un conto de verdade

Paspallás nº 41 en PDF